O espellismo de Abu Dabi: Diplomacia sen substancia
A segunda rolda de conversas trilaterais nos Emiratos Árabes Unidos, concluída o pasado 5 de febreiro, foi publicitada pola Casa Branca como un “avance histórico”. Porén, ao descorrer a cortina do marketing político, o que queda é un escenario baleiro de substancia estratéxica. Desde todas partes dábanse sinais para dar a impresión de que é posible acadar a paz pronto sen que houbera claridade sobre como sería esa paz. Altos representantes de EE.UU. e Ucraína anunciaban que as cuestións do futuro acordo de paz supostamente estaban resoltas nun 90 — 95%, pero evitaban mencionar a cuestión principal: deterase Rusia no que xa conquistou ou entregaránselle máis partes de Ucraína, que a reclama completa?
Pola forte presenza de militares nas delegacións rusa e ucraína pódese supoñer que se trataron aspectos técnicos dun hipotético armisticio, pero a pouca duración da rolda de negociacións en Abu Dabi non permite pensar que se resolvese algo concreto. Non se soubo nada referente á integridade territorial, á separación de tropas, nin a garantías de seguridade.
O único resultado tanxíbel foi o intercambio de 314 prisioneiros de guerra. Malia que é un xesto humanitario loable, no taboleiro da alta política funciona como un “caramelo diplomático” deseñado para que todas as partes proclamen progresos sen ter cedido nin un só centímetro nas súas posicións fundamentais. Para o Kremlin, Abu Dabi foi unha ferramenta de dilación que lle permitiu gañar tempo mentres as súas tropas mordían máis terreo. Para Donald Trump, foi o set de televisión perfecto para proxectar a súa imaxe de “gran pacificador” ante un electorado estadounidense que demanda solucións rápidas, aínda que sexan ficticias. Para Zelenskyi, esta foi outra oportunidade para demostrar ao presidente estadounidense que baixo ningún concepto se tomarían medidas que non estivesen en consonancia cos intereses dos Estados Unidos. Xa anunciara esta postura no seu discurso no foro mundial de Davos, onde criticou duramente a indecisión europea á hora de prestar axuda, contrastándoa coa firmeza de Trump no seu trato co ditador Maduro (un paralelo ficticio, xa que Putin non é visto por Trump nin como ditador nin como agresor).
A fraude do “armisticio enerxético”
A predisposición de Trump a non ver en Putin nada de agresor ou inimigo da paz manifestouse con máis crueldade no conto do “armisticio enerxético”. Poucos días antes do comezo programado das negociacións, Trump comunicou, vaga e cautelosamente, como “algo agradable”, que acordara persoalmente con Putin unha tregua de sete días para os ataques contra infraestruturas enerxéticas, porque “a xente pasaba moito, moito frío”. O Kremlin primeiro negouno, despois precisou que só valía ata o comezo das negociacións, para o que faltaba un só día.
A chamada tregua, que debía crear un ambiente de máis confianza nas negociacións, non se sentiu en Ucraína, nin en Kyiv, nin noutras cidades (así foi a incerta delimitación do seu alcance segundo Trump). Se ben durante esa semana houbo unha diminución da frecuencia dos bombardeos estratéxicos contra a rede eléctrica nacional, a deterioración da infraestrutura enerxética continuou e a situación da poboación empeorou drasticamente, con menos luz e moito máis frío.
Poucas horas despois de expirar o prazo fixado por Trump, o dous de febreiro, Rusia, como unha proba da súa mala fe, lanzou un bombardeo dunha escala sen precedentes, dirixido contra as subestacións enerxéticas que son o esqueleto da rede e que, destruídas, deixan a millóns de consumidores finais illados da rede xeral. Ao día seguinte (e un día antes do comezo aprazado das negociacións), tras outro masivo ataque ruso contra a rede eléctrica ucraína (case 500 proxectís, mísiles de cruceiro e drons suicidas) esa mesma madrugada, Trump defendeu ao indefendible Putin dicindo aos xornalistas que “el cumpriu a súa palabra” (de domingo a domingo) e ata intentou atribuír algo de valor á imaxinaria tregua: “é moito… unha semana. Aceptaremos calquera cousa porque fai moito, moito frío alí”.
Ao crear para o terrorista Putin imaxes de boa vontade e disposición a negociar o fin do conflito, Trump permítelle continuar coas súas actividades terroristas ata que nas negociacións se recoñeza ao terrorista como creador da paz e se lle conceda todo o que desexa a cambio de poñer fin á matanza. Desde que Trump comezou os seus esforzos por lograr a paz en Ucraína, as accións mortíferas de Rusia non fixeron máis que intensificarse.
Xusto no contexto das negociacións de paz, Putin está usando o inverno como arma de destrución masiva e isto non é unha táctica militar convencional; é unha política de castigo con trazos xenocidas. Destruír a capacidade dunha poboación civil para quentarse en temperaturas letais busca crebar, non ao exército, senón a vontade de supervivencia da nación mesma.
A pinza política: Trump e a inversión da culpa
Para que o plan de “paz” da administración Trump funcione como relato político, foi necesario un xiro retórico perverso: o agresor busca a paz, pero a vítima provócao para que sexa agresivo. Baixo esta lóxica, preséntase a Ucraína como a parte “obstinada” e “belixerante” que se nega a aceptar un deal (acordo) razoable e convértese así no único obstáculo no camiño cara á paz.
Trump mira ao mundo en busca de acordos lucrativos, beneficiosos para el mesmo (e para que os votantes crean que son para facer «grande de novo a Estados Unidos»). A «loita pola paz» é tamén un negocio, sobre todo, rendible para o seu prestixio persoal: ao recibir o Premio Nobel da Paz, non sería menos que Obama (que o obtivo durante os primeiros meses da súa presidencia); aínda que Trump non é capaz de darse conta de que a súa propia condición de galardoado devalaría o valor da medalla Nobel. O fin da guerra en Ucraína tamén deixaría a Biden, que non foi capaz de impedila, comendo as súas palabras. A paz en Ucraína, ademais, abriría oportunidades para utilizar, en condicións favorables para el, os recursos económicos dos países que Trump reconcilia. É obvio que Rusia é moito máis interesante neste sentido que Ucraína.
Un acordo de paz en Ucraína ao estilo de Trump non suporá nin o restablecemento da xustiza para a vítima da agresión nin o castigo para o agresor. Tales aspectos non forman parte do concepto de “deal feasibility” (viabilidade do acordo). A loita xusta dos ucraínos pola súa independencia non conduciu á liberación dos territorios ocupados, senón que transformou a agresión nunha guerra de supervivencia prolongada. Segundo Trump, Ucraína non debería ter entrado na guerra —é dicir, non debería terse defendido do agresor— porque non contaba con forzas suficientes e Putin acabará tomando o que queira de todos os xeitos (dixo Trump), dado que dispón de máis recursos. En linguaxe sinxela: é mellor renderse agora e conservar a propia vida e unha parte do país, que perder ambas as cousas.
Estes días, un representante do Ministerio de Asuntos Exteriores de Ucraína confirmou que Washington está a exercer presión sobre Ucraína para que renuncie ao Donbás co fin de alcanzar un acordo de paz. Máis aló do sinistro que resulta que a presión se exerza sobre a vítima e no sobre o agresor, e en beneficio dos intereses deste último, resulta deplorable a manipulación do concepto “Donbás”, substituído a miúdo simplemente por Donetsk. A conca carbonífera do Donetsk abarca non só as rexións de Donetsk e Luhansk —baixo o pretexto de cuxa defensa Putin iniciou a súa “operación especial”—, senón tamén territorios de provincias veciñas, incluídos os da rexión de Rostov en Rusia.
Cando se fala da entrega do “Donbás”, debe entenderse que Rusia pretende anexionar non só as cinco rexións que xa figuran na Constitución rusa, senón tamén outras zonas de Ucraína nas que Rusia desenvolve accións militares supostamente para crear unha “zona de amortecemento” (buffer zone). Non sobra sinalar que a administración Trump ve con bos ollos a creación dunha zona de amortecemento por parte do agresor en territorio da vítima, a pesar de que estas zonas sempre se concibiron para conter ao agresor.
A aparente disonancia rusa co “Plan Trump”
Pola súa banda, o ministro de asuntos exteriores de Rusia, Lavrov, disipou estes días esa ambigüidade ao recuperar o concepto imperial de Novarosia. Explicou que Rusia xa non se conforma coas catro provincias que “anexionou” na súa Constitución en 2022 (Donetsk, Luhansk, Kherson e Zaporíia). Mencionou explicitamente que cidades como Kharkiv, Dniprò, Mikolaiv e Odesa forman parte deste espazo vital ruso, o que implicaría a eliminación definitiva do acceso de Ucraína ao mar, converténdoa nun estado interior e mutilado.
Mentres Donald Trump vende a idea de que un acordo é “inminente” (supostamente baseado nun cesamento do fogo segundo as liñas actuais), as palabras de Lavrov transmiten un mensaxe aparentemente oposto. Rusia non aceptaría ningunha conxelación do conflito (freezing) que permita a Ucraína manter a súa soberanía ou recibir garantías de seguridade de Occidente (como tropas francesas ou británicas sobre o terreo). Segundo Lavrov, calquera acordo debe basearse nas “realidades sobre o terreo”, o que inclúe o dereito a seguir avanzando ata completar o proxecto de Novarosia.
As declaracións do ministro de Defensa ruso, Belousov, que a prioridade de 2026 seria acelerar a ofensiva militar, só confirmaron que Rusia utilizará as mesas de conversas como unha ferramenta de dilación mentres sobre o terreo se aplica unha política de feitos consumados. A realidade é que a política pacificadora de Trump facilitou este nefasto desenvolvemento porque, innegabelmente, non fixo nada para impedir o avance do agresor e si privou de apoio á súa vítima. Con Trump e Putin, o mundo entrou nun período de cinismo descarado na política e de falta de legalidade nas relacións internacionais.
