O Mosteiro de San Pedro de Rocas atópase en Esgos, na Ribeira Sacra, Galicia.
É a edificación católica rupestre máis antiga do mundo, xa que sería anterior ao ano 573, vinculada ao evanxelizador Martín de Braga en época sueva, constituíndo unha magnífica mostra da arquitectura románica (1). Foi escavada na rocha natural por cinco monxes que non pertencían a unha orde monástica específica, aínda que recibiran este lugar en herdanza, o que confirma que o sitio xa era considerado sagrado antes da súa chegada, para recluírense nunha vida austera e contemplativa, en conexión coa espiritualidade (2). Isto é doado de comprender cando nos atopamos alí. Aínda que para visitar o mosteiro recoméndase chegar cedo, dada a afluencia de visitantes, tiven ocasión de chegar ao mediodía tras unha mañá chuviosa. Non só eramos moi poucos os visitantes, senón que a pátina prateada da auga sobre o mosteiro e os seus arredores, cos seus fentos, o bosque de carballos e castiñeiros e as enormes formacións rochosas que semellan xigantes, incrementaban a sensación de soidade mítica do lugar. San Pedro de Rocas é un dos primeiros lugares en Galicia nos que se pode verificar o paso da vida eremítica á vida en grupos relixiosos, aínda que hai probas da presenza de ermitáns desde o século XV.
A comezos do século VIII este mosteiro foi abandonado debido a ataques musulmáns. Un século máis tarde, posiblemente segundo a lenda, o cabaleiro Gemodus chegou ao lugar como ermitán e despois, como abade, fundou unha comunidade monástica beneditina que se converteu na orde oficial do mosteiro. No século X un incendio destruíu gran parte do mosteiro, que foi reconstruído, aínda que nunca puido recuperarse o seu valioso arquivo, e desde o ano 1199 converteuse no priorado máis importante do mosteiro de San Salvador de Celanova (3), uníndose definitivamente a este no século XV. Anteriormente dependía do mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil.
En 1640 un novo incendio deulle o aspecto actual, e en 1836 pasou a ser parroquia, pechándose a comezos do século XX debido a derrubes e a outro incendio.
En 1923 todo o conxunto de San Pedro de Rocas foi declarado Monumento Histórico Nacional e iniciáronse procesos para a súa conservación. En 1928 outro incendio reduciu San Pedro de Rocas a cinzas, polo que se decidiu non restaurar a igrexa e construír unha máis sinxela en Quinta do Monte, onde se trasladaron as campás e levantouse un novo cemiterio. Con todo, en 1999 San Pedro de Rocas foi declarado Ben de Interese Cultural histórico de España e en 2018 foi recoñecido como Ben de Interese Cultural-Paisaxe Cultural xunto con 100 hectáreas ao seu redor.
O mosteiro conta cunha cabeceira semicircular e a igrexa, que data do século XII, presenta as súas tres naves e a cabeceira escavada na rocha. As naves son en realidade capelas separadas por arcos. No seu chan hai cinco tumbas, unha delas de forma antropomorfa, así como frescos do século XII. No teito existe un respiradoiro que permite a entrada de luz e aire. O teito de todas as capelas simula unha bóveda de medio canón.
Na parede da capela da esquerda ábrese un oco que supostamente era o sepulcro do cabaleiro Gemodus, onde se descubriu unha pintura mural ao fresco, datada entre 1175 e 1200, que amosa imaxes dos apóstolos.
Tamén poden verse sepulcros esculpidos nos que se representan figuras xacentes. No chan da igrexa e no adro hai numerosos enterramentos. O campanario, obra de Gonzalo de Penalva, é posterior e pertence ao século XV.
Desde as proximidades parte un camiño que descende pola ladeira da montaña ata chegar á Fonte de San Bieito ou San Benito, tamén escavada na rocha e coñecida como a “Fonte Milagreira”, xa que se cre que as súas augas teñen propiedades curativas.
A Casa Reitoral do século XVII alberga un museo etnográfico e de interpretación que ofrece información sobre a historia e a vida monástica na Ribeira Sacra. Tamén puidemos acceder e deternos a apreciar esta exposición. Foi algo magnífico.
Notas
1-Existen outros cinco templos rupestres católicos en España, situados en Huesca, Palencia, Burgos, Cantabria e Tarragona, escavados entre os séculos VIII e XVI, e un en Finlandia, Temppeliaukio, construído na segunda metade do século XX.
2-A lápida fundacional consérvase no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense.
3-Abraiante Galicia XIII: San Miguel de Celanova e a arte mozárabe na cultura galega
Nota da autora: “Non recibín ningún tipo de compensación (económica ou non) por escribir este artigo, non teño conexión material coas marcas, produtos ou servizos que mencionei e a miña opinión é independente.”
