Mentres os titulares internacionais se concentran nos ataques militares entre Estados Unidos, Israel e Irán, outra dimensión do conflito comeza a facerse visíbel: o seu impacto económico global. En menos dunha semana, os mercados enerxéticos reaccionaron con volatilidade ante a posibilidade de que a guerra altere un dos corredores estratéxicos do sistema enerxético mundial: o Estreito de Ormuz.
Este estreito, situado entre Irán e Omán, constitúe un dos principais pescozos de botella do comercio enerxético global. Aproximadamente unha quinta parte do petróleo que se consome no mundo transita por esta ruta marítima que conecta o Golfo Pérsico co océano Índico. A isto súmase o tráfico de gas natural licuado procedente de Qatar, un dos maiores exportadores mundiais deste recurso.
En condicións normais, Ormuz funciona como unha autoestrada enerxética que permite o fluxo constante de petróleo e gas cara a Europa e Asia. Porén, o estoupido do conflito alterou ese equilibrio. Aínda que non existe un peche formal do estreito, a combinación de ataques, ameazas á navegación e encarecemento dos seguros marítimos provocou unha redución significativa do tráfico comercial. Noutras palabras, non se trata dun bloqueo xurídico, senón dunha parálise operativa inducida polo risco.
Os mercados reaccionaron rapidamente. O prezo do petróleo Brent, referencia internacional para Europa, superou os noventa dólares por barril, mentres os analistas advirten que podería superar os cen dólares se a disrupción se prolonga. Máis preocupante aínda é a evolución do gas natural licuado. Qatar representa preto do vinte por cento do comercio mundial de GNL, e calquera perturbación nas súas exportacións afecta directamente o equilibrio enerxético de Europa e Asia.
O gas comercialízase en mercados internacionais mediante indicadores pouco familiares para o público xeral. Un deles é o TTF, o principal índice de referencia do gas en Europa. Outro é o JKM, que reflicte o prezo do gas licuado nos mercados asiáticos. Ambos rexistraron aumentos significativos desde o inicio da guerra, reflectindo a preocupación dos mercados ante posibles interrupcións prolongadas do subministro.
A explicación é relativamente sinxela. A diferenza do petróleo, que pode almacenarse e transportarse por diversas rutas, o gas natural licuado depende en gran medida dunha infraestrutura específica: terminais de licuefacción, buques metaneiros e rutas marítimas seguras. Cando un deses elementos se ve ameazado, o sistema completo vólvese máis vulnerábel.
O impacto deste encarecemento enerxético non se limita aos países consumidores de enerxía. Tamén afecta sectores aparentemente afastados do conflito, como a agricultura. A produción de fertilizantes nitroxenados depende en gran medida do gas natural, que actúa tanto como fonte de enerxía como materia prima química. Cando o gas sobe de prezo, os fertilizantes tamén se encarecen, o que acaba repercutindo nos custos de produción agrícola e, potencialmente, no prezo dos alimentos.
Este fenómeno ilustra unha característica fundamental da economía global contemporánea: a interdependencia entre sectores que, nunha primeira ollada, parecen desconectados. Unha crise enerxética no Golfo pode traducirse en fertilizantes máis caros en América Latina ou en maiores custos industriais en Europa.
Para o continente europeo, o conflito chega nun momento particularmente delicado. Tras a ruptura de gran parte das relacións enerxéticas con Rusia nos últimos anos, a Unión Europea aumentou a súa dependencia do gas natural licuado importado. Isto significa que calquera perturbación no mercado global de GNL ten consecuencias inmediatas para os prezos enerxéticos europeos.
Neste contexto, algúns analistas sinalan que Rusia podería tentar aproveitar a situación para reforzar os seus vínculos enerxéticos con Asia e aumentar a súa influencia en mercados alternativos. Segundo o analista Miguel Golmayo, experto en enerxía e intelixencia militar, o encarecemento do gas e a incerteza sobre o subministro poderían abrir unha ventá de oportunidade para Moscova, que buscaría redirixir parte da súa produción cara a economías asiáticas en crecemento.
Máis aló dos movementos tácticos dos distintos actores, a crise actual pon de relevo a fraxilidade do sistema enerxético global. O comercio mundial de enerxía depende dun número reducido de corredores estratéxicos —estreitos marítimos, oleodutos e terminais portuarias— cuxa interrupción pode provocar efectos en cadea sobre a economía internacional.
Ormuz é só un deses puntos críticos. Outros, como a Canle de Suez ou o estreito de Bab el‑Mandeb, tamén desempeñan un papel clave na circulación de hidrocarburos e mercadorías. Cando un destes nós se volve inestábel, a percepción de risco transmítese rapidamente aos mercados.
A guerra entre Estados Unidos, Israel e Irán revela así unha dimensión menos visíbel dos conflitos contemporáneos. Máis aló das operacións militares, as guerras do século XXI tamén se libran nos mercados enerxéticos, nas rutas marítimas e nos seguros de transporte. E é precisamente nese terreo onde o seu impacto se volve verdadeiramente global.
Bilbao, marzo do 2026
