O artigo fai parte do Libro Homenaxe a Xulio Ríos polo 30 aniversario do IGADI (2021)
IGADI Libro homenaxe a Xulio Rios Paredes

Retrato de Xulio Ríos

Aínda que non nos coñeciamos persoalmente, tiñamos sobradas referencias o un do outro para que aquel primeiro encontro, un día de primavera do dous mil ou dous mil un, na terraza do bar Carabela, na praza da Ferrería, resultara cando menos prometedor.
Liñas de investigación Paradiplomacia
Apartados xeográficos Outros

Quedaramos por teléfono uns días antes e alí estabamos os dous, co sorriso posto e o espírito aberto, como é habitual nos primeiros encontros, para aumentar a nosa receptividade.

Puxéronnos dúas cañas e Xulio comezou a falarme do proxecto ao que dedicou a súa vida, IGADI, o Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional.

As miñas referencias sobre Xulio eran basicamente os seus libros sobre China: China ¿Superpotencia del Siglo XXI? (Icaria), China por dentro (Xerais), ou Hong Kong, camiño de volta (Laiovento), e algunhas significativas participacións en obras colectivas como: O conflicto dos Balcáns; Pensar a democracia; Rusia: das orixes á quebra dun modelo; ou Cuba, independencia e revolución.

Pero os retratos hai que facelos co modelo diante, e alí mesmo, na terraza da Carabela, comecei a darme conta de que Xulio era un home con amplos horizontes e metas a longo prazo, para as que se armara dunha infinita paciencia. Tamén era un home cun sentido do humor extraordinario, sen outro credo e militancia que a democracia ou, como diría un francés, os valores de La République.

Non me sorprendeu, polo tanto, a súa heterodoxia. Tanto a el coma a min fóranos asignada de serie. Ten a súa orixe nunha sabedoría profunda, moi galáica, que latexa no corazón dos labregos e mariñeiros galegos que viron pasar os séculos e navegar polos sete mares.

Para Xulio e para min, vivir nas certezas é quedar petrificado. A dúbida, como acostuma dicir o meu amigo Emilio Lledó, é a luz do pensamento, a lanterna que nos permite navegar por un mundo de tebras.

Sorprendeume máis a súa tenacidade pero, sobre todo, o temperado sosego co que afrontaba os retos aos que se enfrontaba o IGADI: retos económicos, retos de colaboración, retos de visibilidade e retos institucionais, que xuntos parecían todo un Himalaia. Nese sentido, o do sosego, somos moi opostos, como as dúas caras da mesma moeda. A min acéndeme a paixón, por dentro e por fóra, a Xulio nunca fun quen de velo irritado e, menos aínda, de facer espaventos. Pero camiñamos na mesma dirección, a marcada polos homes que intentaron facer do mundo un lugar máis libre, máis xusto, máis igualitario e máis habitable.

En certo modo, pola súa tenacidade e especial sentido do humor, lembroume a miña primeira entrevista con Isaac Díaz Pardo. O mesmo sosego, a mesma modestia, e a mesma ilusión. Xente que, sen apenas facer ruído, vai facendo cousas que contribúen, como dicía Xulio, a facer país e axudar a “pensar o mundo desde aquí”.

Bastaron uns poucos minutos para dicirlle que contase coa miña entusiasta participación no proxecto da súa vida, o IGADI, aínda que lle confesei que non esperase unha colaboración demasiado activa, porque sempre estou metido en demasiadas guerras. Xulio sorriu, con ese sorriso que o fai inconfundible, e despedímonos. Esa tarde abriuse o telón de dúas décadas de participación no IGADI e da miña amizade con Xulio.

Na memoria quedan aquelas reunións de Baiona, as sesións maratonianas nas que Xulio nos ía informando das novas colaboracións persoais e institucionais, esas comidas no Parador Conde de Gondomar, e aqueles paseos vespertinos pola volta da muralla, coa mirada perdida no océano infinito.

Queda tamén na memoria a singular socioloxía do que Xulio chamaba o Consello Asesor do IGADI.

Como esquecer persoeiros como o tristemente desaparecido Fernando Pérez-Barreiro Nolla, o noso tradutor do mandarín, que acudía dende o seu destino londiniense sempre con novas sobre China e o leste asiático que Xulio non deixaba de avaliar e sopesar. Creo que un dos proxectos de Xulio (Observatorio de la Política China), e a longa estadía de Xulio naquel país, deben moito á habilidade filolóxica e á paixón de Fernando. A ela se deben tamén publicacións como Política exterior de China (Bellaterra) ou Taiwán: el problema de China (La Catarata) e a tradución, quen me ía dicir, do ensaísta máis antigo sobre cuestións bélicas: Sun Tzu: A arte da guerra.

Tampouco debemos esquecer a personalidade do director de Le Monde Diplomatique, Ignacio Ramonet, que chegaba cargado de información quente desde a capital francesa, aínda que, a dicir verdade, case non asistiu, polo que eu lembro, debido ás súas múltiples ocupacións, a máis dun encontro.

Os restantes membros do Consello, non por vellos coñecidos están menos presentes na miña memoria e na do IGADI.

Luís Pousa, que en tempos da ditadura foi represaliado por unha entrevista á miña muller, á que se lle ocorreu afirmar que o seu marido, daquela preso, concibía a Patria como un marco de convivencia democrática no que se respecten os dereitos humanos. Luís, a pesar da que está caendo, segue editando Tempos Novos, ofrecendo unha aguda mirada crítica sobre a situación do mundo e de Galicia.

Persoeiro singular, o máis entrañable do IGADI, é sen dúbida Xulián Maure, que ten unha mirada tan franca que é imposible imaxinalo tramando algún tipo de felonía. Ou o sindicalista heterodoxo, Manuel Mera, que grazas a esta heterodoxia serviu de ponte para a unificación sindical galega, que se asinou na miña casa de Lapamán. Ou o profesor Martínez Puñal, con quen compartín, como con Rodríguez Pardo, algúns debates socialistas de hai tempo.

Logo trasladámonos de Baiona á Illa de San Simón, acabada de restaurar por César Portela, onde estivemos dous ou tres anos, para recalar finalmente, grazas á xenerosa colaboración do alcalde da cidade, en Campolongo, Pontevedra, a un tiro de bésta da miña casa, no antigo colexio dos cegos e en tempos residencia de estudantes no Instituto Pontevedrés.

Neses anos trepidantes, nos que teriamos que sufrir o vendaval da crise do 2008, fóronse incorporando outros membros: algúns da miña xeración, como Franco Grande, outros da seguinte, como Víctor Freixanes. E con eles veu o que poderiamos chamar a brigada Lincoln do feminismo (ata entón unha pata coxa do IGADI) con mulleres da enteireza de María Xosé Agra ou María Xosé Porteiro.

Por desgraza, tamén foron chegando as baixas: primeiro Lois Tobío, logo Fernando Pérez-Barreiro, Franco Grande e Ramón Lugrís.

Pero o IGADI segue aí, pilotado por Daniel González Palau, que fixo un longo percorrido ao teu lado, vencendo a pandemia e a apatía institucional, reuníndose anualmente e sacando á luz regularmente a extraordinaria revista Tempo Exterior.

Podes decarregar os Libros Homenaxe a Xulio Ríos desde esta ligazón.