Batallas textuais

Os libros de texto tamén poden ser campos de batalla. Acontece en Asia e involucra a potencias principais como China ou Xapón con feridas abertas que ninguén consegue pechar e que van camiño de se converter en toda unha expresión da pugna permanente pola hexemonía rexional.

Liñas de investigación Observatory of Chinese Politics
Apartados xeográficos China and the Chinese world
Idiomas Galego

Os libros de texto tamén poden ser campos de batalla. Acontece en Asia e involucra a potencias principais como China ou Xapón con feridas abertas que ninguén consegue pechar e que van camiño de se converter en toda unha expresión da pugna permanente pola hexemonía rexional.

No xigante asiático anunciaron que, a partires de agora, os libros de texto incorporarán unha modificación substancial: a guerra contra Xapón non durou oito anos, con inicio polo tanto en 1937, senón 14 anos e con inicio en 1931. A revisión aplícase aos manuais de universidades e escolas, a todas as disciplinas e aos libros de texto do curriculum estatal e local.

Deste xeito, Beijing pretende destacar que China foi o principal campo de batalla en Asia oriental na II Guerra Mundial e emendar as percepcións eurocéntricas que sitúan a Europa como o campo da guerra por antonomasia situando en 1939, coa invasión de Polonia, o inicio do conflito. Foi certamente en 1931 cando o fascismo nipón iniciou a súa invasión do noroeste de China, ampliada a todo o país a partires de 1937.

Xapón promove lecturas que abundan na dirección contraria. As desavinzas entre Beijing e Tokio por ese pasado son ben coñecidas e representan un pesado fardo para as relacións bilaterais. Houbo un amago de entendemento cando o Partido Democrático lideraba o país (2010-2012) pero o regreso do PLD de Shinzo Abe labrouse cun rexurdir do nacionalismo –e ata do militarismo- que é observado con reservas en toda a rexión.

O organizador dos VIII Xogos Asiáticos de Inverno de Sapporo anunciou que o hotel do grupo xaponés APA, un dos designados para acoller a deportistas durante o evento, comezou a retirada duns polémicos libros repartidos nos seus cuartos ante o enfado das delegacións chinesa e surcoreana polos seus contidos. En concreto, negan a existencia da Masacre de Nanjing e o recrutamento á forza das escravas sexuais. O autor do libelo é o director executivo do grupo APA, Toshio Motoya (baixo o seudónimo de Sejik Fuiji).

Por outra banda, recentes directrices curriculares niponas inclúen, por primeira vez, as illas Diaoyu/Senkaku, baixo a súa administración pero reclamadas por China (e por Taiwán), e ata uns illotes próximos baixo control de Corea do Sur, como parte do seu territorio, cuestión rexeitada tanto por Seúl como por Beijing ou Taipéi.  

Se cada historiador conta a súa propia historia, como dicía Delessert, cada país fai o propio. Pero nesta Asia que se reafirma como principal epicentro económico mundial non estamos a falar do pasado senón do presente. A controversia dos libros de texto reflicte flocos dese tempo que agardan reparacións. É o caso das armas químicas abandonadas ou das compensacións debidas ás escravas sexuais do exército ocupante nipón.

As desculpas de Xapón por todo aquilo que pasou saben a pouco naquelas sociedades que mais padeceron os atropelos das súas tropas. A batalla que se libra nos manuais sinala unha especie de fuga cara adiante. Reafirmarse nas propias interpretacións non axudará á comprensión. Nun contexto tan fluído e complexo como o actual alimentará xenreiras e odios. E a educación é para a paz.