Ademais deses dous millóns de galegos das diásporas das que fala Arturo Lezcano que saíron de Galicia dende mediados do S XIX ata a década de 1960, existen moitas persoas que naceron fóra das fronteiras legais do Estado español e que honran e reivindican a súa orixe familiar e a súa pertenza a unha cultura e a unha identidade. Pensar como incorporamos estas novas formas de galeguidade é a vocación do noso traballo. A Galicia universal, Ideal, Invisible, ten un pasado que temos que recoñecer, valorar e que é a orixe dunha riqueza plena de futuro. Unha evidencia difícil de negar.
Lezcano é escritor e xornalista galego. Foi correspondente en América Latina de prestixiosos medios de comunicación durante máis de unha década, publicando no 2025 un dos libros máis vendidos nos últimos tempos en Galicia: “Un país Invisible. A epopea Atlántica da emigración galega”, que recolle centos de historias de emigrantes galegos. Fixémoslle esta entrevista para coñecer a súa perspectiva sobre as novas cidadanías que están a medrar no mundo trala aprobación da Lei de Memoria Democrática. Nas páxinas do seu libro teñen acubillo centos de historias de éxitos, de fracasos, e unha “maioría” que semella “invisible” para a posteridade pero que conforma este xeito noso de “interpretar o mundo” desde Galicia en Estados Unidos, Cuba, Arxentina, Uruguai, Brasil, México, Panamá ou Venezuela.
“De dous millóns de persoas que saíron de Galicia desde mediados do S XIX ata 1960, sabemos apenas as historias duns poucos, que normalmente son homes e dos que se deu en chamar: triunfadores. Aqueles que fixeron cartos ou un nome. Aparte diso, hai una grandísima maioría que viven baixo o radar e por iso non deixan de ser interesantes. Os fíos de historias invisibles conforman un mapa e o que se deu en chamar país invisible”.
“Fáltanos perspectiva para ver que a emigración non é só a historia dos triunfadores, nin só a historia dos exiliados do 36, coa importancia que teñen como reservorio cultural galego e de pervivencia, senón tamén a de todos os fillos de aquela señora que casou por poderes nunha aldea remota e marchou a América”.
“Se temos ese xeito de ver” tamén que no verán reúnense nunha mesma aldea os que volven de Baracaldo, os de Suiza e os de América, onde todos entenden o galego e teñen todas as tradicións, pero cada un cun acento, un xeito de vestir e un xeito de pensar. Entón, se cadra, aínda que é un fenómeno super homoxéneo temos que ter a perspectiva para dicir que non é algo monolítico”, remarca Lezcano defendendo a diversidade do fenómeno.
“Non hai unha representación máis gráfica de que a Cultura galega é o que é no momento contemporáneo gracias a todo o que se fixo fóra”, sinala lembrando que Antonio Pérez Prado aseguraba que “o porteño perfecto é o galego e o galego perfecto é o galego que emigrou e morreu en Buenos Aires”.
Cando volve debaterse mesmo a pertinencia de que os cidadáns do exterior podan exercer os seus dereitos como o de votar e elixir aos seus representantes, esta entrevista achega a mirada de quen deu voz a centos de emigrantes e exiliados que construíron coas súas vidas testemuñas dese país universal que se estende ao longo de América e do mundo. Arturo Lezcano fala deles, dos galegos de hoxe e dalgunha débeda aínda sen saldar. Tamén de Blanco Amor, de Castelao, da exposición en Pontevedra do cadro “A derradeira leición do mestre” e para o que propón que sexa o primeiro ben que teña o “pasaporte de patrimonio galego universal” e dun proxecto de instalación dun “centro de interpretación da emigración” para coñecer a historia desta epopea vivinte. Non vos perdades a entrevista completa en video na IGADI TV.
