Paradiplomacia Chinesa (I) Introducción á paradiplomacia e o caso chinés

Serie de artigos sobre a paradiplomacia en China, explorando como as provincias e cidades chinesas desenvolven relacións internacionais, ampliando as dinámicas tradicionais da diplomacia, ampliando unha influencia exterior diversificada.

Xaneiro 16, 2025

Liñas de investigación Paradiplomacy Observatory of Chinese Politics

Apartados xeográficos China and the Chinese world

Palabras chave Paradiplomacia China

Pedreira, Mateo

Estudante do Grao de Ciencia Política e da Administración na Universidade de Santiago de Compostela. Realizando prácticas no IGADI.

A paradiplomacia, entendida como a parte da acción internacional gobernamental levada a cabo por parte de gobernos rexionais ou locais, creceu de maneira constante nas últimas décadas sendo xa un compoñente fundamental á hora de entender as relacións internacionais ¹.

A pesar de que cada vez hai máis estudos sobre este fenómeno de crecente importancia, o certo é que os estudos académicos sobre a paradiplomacia ata as últimas décadas se centraran case exclusivamente no uso de ferramentas de acción paradiplomática por parte de gobernos occidentais ², ignorando o emprego destas por gobernos doutras partes do mundo.

No caso chinés, o aspecto da importancia da paradiplomacia nas relacións exteriores do país foi estudado máis a fondo na última década ³ ⁴. O estudo desta presenta múltiples diferenzas respecto ao comparativamente máis desenvolvido análise do rol da paradiplomacia en países de Europa e Norteamérica. O principal motivo que explica estas diferenzas son as distincións básicas entre o sistema administrativo subnacional chinés e os dos países occidentais.

Características da política local chinesa

A descentralización dun país é un dos factores que vai determinar canto de independente vai ser a axenda das administracións locais á hora de empregar as ferramentas de acción internacional que teñen á súa disposición e a maneira na que as van empregar en primeiro lugar ⁵, polo tanto entender o sistema administrativo local chinés é fundamental para entender o funcionamento e rol que xoga a paradiplomacia nas relacións internacionais da RPC, e entender as diferenzas que esta presenta comparada coa presente en países da OCDE.

China está dividida en 34 divisións de nivel provincial: 23 provincias, 4 municipios (Beijing, Chongqing, Shanghái e Tianjin), 5 rexións autónomas (Guangxi, Mongolia Interior, Ningxia, Tíbet e Xinjiang) e 2 rexións administrativas especiais (Hong Kong e Macao). Os municipios teñen poder provincial e reportan directamente ao goberno central, as rexións autónomas contan con maior independencia que as provincias. As rexións especiais teñen a maior autonomía. A nivel inferior, as provincias divídense en cidades, excepto os municipios e as dúas rexións administrativas especiais que xa son cidades. Á súa vez, as cidades subdivídense en condados rurais (Xian) ou distritos urbanos (Qu), e estas en áreas rurais desenvolvidas (Zhen), rurais remotas (Xiang) e zonas urbanas principais (Jiedao).⁶

Estas divisións teñen baixos niveis de independencia política, a pesar de que nos anos 80 houbo un intento de descentralización administrativa, coa PRC mesmo introducindo eleccións locais nalgunhas áreas rurais ⁷, a maior parte destas reformas foron revertidas e cando non ralentizadas a medida que as capacidades do goberno central para administrar asuntos locais creceron durante o boom económico ⁸. Recentemente só as rexións administrativas especiais gozan dunha certa autonomía e mesmo a destas rexións foi reducida nos últimos anos.

En xeral o sistema chinés está máis centralizado politicamente que o da maioría de países occidentais, pero fiscalmente a situación é moi diferente; as administracións locais chinesas realizan unha significativamente maior parte do gasto público que o goberno central e recollen case a metade dos ingresos fiscais do país ⁹, unha situación practicamente única que revela un nivel de descentralización económica maior que a media da OCDE ¹⁰. A situación ten efectos sobre a maneira na que as administracións locais desempeñan as súas funcións, incluíndo a paradiplomacia, e continuará sendo un factor distintivo no futuro, aínda que nos últimos anos houbo propostas de recentralización fiscal, en parte debido aos efectos negativos sobre o déficit e a débeda do país deste alto nivel de autonomía económica ¹¹ e en parte debido ás tendencias recentralizadoras do goberno chinés dende o nomeamento de Xi Jinping como secretario xeral do Partido Comunista Chinés ¹² como estratexia para loitar contra ineficiencias económicas e a corrupción local.

Os efectos destas dúas dinámicas (o baixo nivel de autonomía política e o alto nivel de autonomía fiscal) repercuten na maneira na que a paradiplomacia é empregada por parte dos gobernos locais e rexionais chineses, con ferramentas deste tipo sendo empregadas principalmente con obxectivos de carácter económico ¹³ e seguindo a liña do goberno central en aspectos xeopolíticos ¹⁴. Como veremos en artigos posteriores desta serie, estas diferenzas informan a maneira na que China emprega a paradiplomacia.

En comparación non se verán algunhas dinámicas que podemos atopar en países occidentais, como rexións con aspiracións soberanistas empregando a paradiplomacia para deseñar a súa propia política exterior separada da do estado central como o caso do Ministerio de Relacións Internacionais de Québec ou as embaixadas da Generalitat de Cataluña, nin tampouco o uso da paradiplomacia como arma en conflitos entre diversos actores políticos dentro dun mesmo país, no caso de que un controle un goberno local e o outro o goberno central.