Lamentablemente, a grande invasión rusa en febreiro de 2022, que fixo patente unha ameaza real para a existencia mesma de Ucraína como Estado nacional independente, non se converteu no momento da verdade para a forza política que chegou ao poder con Zelenskyi. Esta non tiña ningunha orientación política nin conceptos claros, só a ambición de obter éxito dirixindo as estruturas estatais sen ser políticos profesionais con experiencia. Cando se entra na política por pura vaidade, o perigo de quedar seducido pola corrupción é enorme e na práctica o resultado remata sendo o mesmo que cando se busca o poder político co único obxectivo de enriquecerse.
Corrupción como estilo de xestión
A corrupción foi a principal causa dos «Maidáns», auténticas revoltas populares que esixían que os políticos antepuxesen os intereses da nación e dos seus electores aos seus propios beneficios. Baixo o mandato de Zelenskyi, que nunca ocultou a súa desaprobación de todo o relacionado cos «Maidáns», a corrupción converteuse, apenas encuberta por demagoxias populistas, nunha especie de estilo de xestión estatal.
O nomeamento de «persoas afíns» para ocupar altos cargos públicos ben remunerados, sen os coñecementos nin a experiencia adecuada (e, como se demostrou, sen escrúpulos), xa era en si mesmo un acto de corrupción. Acto seguido, abríase unha ampla marxe para o seu enriquecemento ilícito. Descoñécese canto se roubou de forma implícita, como a obtención de servizos inxustificados, ou directamente en forma de «comisións ilegais» ou subornos, tampouco se o volume era maior ou menor que cos anteriores gobernantes. Pero o feito de que se revelasen casos de malversación nos sectores de defensa e estratéxicos en condicións de guerra brutal non ten xustificación ningunha e afecta gravemente á responsabilidade persoal do presidente.
O escándalo de ‘Enerhoatom’ e a conexión rusa
No último caso de corrupción están implicadas non só persoas que tiñan vínculos comerciais directos con Zelenskyi (un copropietario do seu principal estudio de televisión, Kvartal 95), senón tamén un traidor tránsfuga que agora é senador da Federación Rusa.
Segundo os datos preliminares da investigación, os organismos anticorrupción acusaron a varias persoas de orquestrar un plan de malversación no sector enerxético por valor duns 100 millóns de dólares, entre elas a empresa nacional de enerxía nuclear Enerhoatom. A asociación criminal subtraía deliberadamente fondos destinados á protección de instalacións nucleares. Os fondos transferíanse fóra de Ucraína, incluíndo a Rusia, segundo a Oficina Nacional Anticorrupción (NABU).
Este escándalo que afecta o sector enerxético de Ucraína desenvólvese nun contexto de intensificación dos ataques rusos contra instalacións enerxéticas ucraínas, incluídas subestacións que fornecen electricidade a centrais nucleares. Esta crise é só a máis grave entre os escándalos de corrupción durante a presidencia de Zelenskyi que seriamente poñen en dúbida a súa dedicación ás reformas anticorrupción prometidas á Unión Europea.
En xullo pasado, protestas a nivel nacional frustraron o seu intento de limitar a independencia das dúas axencias anticorrupción, que foron creadas hai dez anos precisamente para eliminar o principal obstáculo no camiño do país cara á Unión Europea. A pesar da súa relutancia a crear axitación en condicións de guerra defensiva, os ucraínos recorreron a accións públicas, temendo seriamente que a nación puidese perder o cobizado status de país candidato á UE, que se lle concedera coa condición de que emprendese unha loita críbel contra a corrupción.
Ineficacia e Desorientación Estratéxica
No contexto destes fracasos en ámbitos estratexicamente importantes, inevitablemente saen á luz outros aspectos, por dicilo suavemente, da ineficacia do goberno de Zelenskyi.
En primeiro lugar, trátase do ámbito militar, onde a situación non deixa de empeorar. Se o debilitamento da defensa e a negación do inminente ataque de Rusia puidesen desculparse dalgunha maneira coa ilusión inxenua ou estúpida de que a demostración de pacifismo podería avergoñar o agresor e obrigalo a renunciar ao uso da forza militar, tras o inicio da invasión, á parte da heroica negativa á evacuación, as accións de Zelenskyi como comandante en xefe supremo non impediron de ningún modo que o agresor aumentase o alcance e a intensidade da agresión. En cada etapa facíase de manifesto a falta de preparación das estruturas de defensa, a insuficiencia de instalacións de defensa debido á malversación de fondos e a escaseza de armamento, do que Zelenskyi culpaba os socios occidentais.
Tras o fracaso da campaña para someter rapidamente a Ucraína, o agresor adaptouse con bastante éxito a unha guerra prolongada, aproveitando a falta de visión estratéxica de Zelenskyi e a súa orientación cara ao beneficio propio ante calquera cambio na situación.
A situación volveuse especialmente favorable para Putin tras a chegada ao poder do presidente estadounidense D. Trump, xa que a este non lle interesa resolver os problemas, senón só demostrar a súa propia grandeza na arte de pechar acordos facendo concesións, nos que, en esencia, é o débil só quen debe ceder ante o forte. No caso de Ucraína, non necesita saber quen ten razón e quen ten a culpa. Trump está convencido de que este conflito non ten sentido e xurdiu pola estupidez de Zelenskyi e Biden. Por isto é Putin quen quere a paz e hai que negociar con el as condicións do alto o fogo. As conversacións levan xa dez meses, e cada vez Trump informa de que a conversa foi boa, mentres que Putin entende que non haberá axuda para Ucraína e que se pode seguir premendo e conquistando novos territorios para que acepte a súa concesión en forma de alto o fogo en condicións nas que a Ucraína lle queden poucas perspectivas de existencia.
Un calexón sen saída e a presión externa
A situación con este escándalo é case un calexón sen saída. As deficiencias ocultas, pero sospeitadas por todos, do goberno de «Servidores do Pobo» saíron á luz no momento menos oportuno, cando toda a atención debería estar centrada como nunca en repeler a agresión.
Agora non será posible acalar o estrondo do escándalo, como en ocasións anteriores. Dous ministros dimitiron, pero Solidariedade Europea, o partido do anterior presidente Poroxenko, esixe a dimisión de todo o Goberno e a creación dun Goberno de unidade nacional. Necesítanse cambios radicais na xestión do Estado, pero a súa implementación vese moi complicada polas condicións da guerra. Non se trata só de disposicións lexislativas imprecisas, redactadas cando poucos pensaban seriamente na guerra, senón tamén de que a aplicación práctica da democracia está moi limitada.
Queda a esperanza de que as medidas decididas e transparentes dos organismos anticorrupción fagan efecto nos actores do poder e que o desfalco non afectase a axuda occidental, como aseguraron en repetidas ocasións os representantes da administración («os seus fondos non están a ser desviados»). A perda de confianza dos socios occidentais no que respecta á axuda material sería un suicidio.
Donald Trump referiuse en repetidas ocasións de maneira despectiva a Zelenskyi como un «astuto negociante» que obtén facilmente fondos cando visita os seus socios occidentais. Durante a súa administración, suspendeuse a axuda, permitindo a venda de materiais a través da OTAN con diñeiro europeo.
En Europa existe unha bastante firme convicción de que unha derrota de Ucraína sería un grande perigo para o continente, especialmente para os países que teñen fronteira con Rusia, por tanto, a axuda debe chegar a Ucraína para que poida seguir resistindo, sen que ninguén se aproveite dela de forma corrupta, nin sendo próximo nin afastado á administración de Zelenskyi. O 13 de novembro, o Chanceler alemán, F. Merz, sostivo conversa telefónica co presidente ucraíno e subliñou as expectativas europeas no contexto do escándalo: Ucraína debe avanzar de forma enérxica na loita contra a corrupción e proseguir coas reformas, especialmente no ámbito do Estado de dereito.
Que se teña a esperanza.
