Pouco despois, na próxima Istambul procederon a dar lectura a unha carta do propio Öcalan: “Fago un chamamento a que se depoñan as armas e asumo a responsabilidade histórica deste chamamento” “Todos os grupos deben depoñer as armas e o PKK debe disolverse”, recollíase na misiva.
Todo empezara varias décadas atrás.
Nas postrimerías da década de 1960, Turquía non era allea aos cambios que se estaban producindo no mundo e observou como no seu seo ían xurdindo movementos xuvenís de esquerda que demandaban avanzar na democratización do país. Algúns dos líderes destes movementos avogaban polos dereitos do pobo kurdo e polo establecemento de lazos fraternais entre kurdos e turcos. Moitos destes líderes, así como os seus desexos de cambio, foron aniquilados polos militares turcos.
No Kurdistán, os movementos xuvenís de esquerdas, a pesar da represión estatal, comezaron a organizarse co obxectivo de alcanzar un Kurdistán independente. Un grupo de mozos militantes kurdos residentes en Ankara, uníronse baixo o liderado de Abdullah Öcalan, que sería coñecido polo sobrenome de Apo (tío en kurdo) e os seus seguidores polo de Apoists. No ano 1973 o grupo comezou a dotarse de certa estrutura e paulatinamente foi estendendo a súa área de influencia polo Kurdistán turco.
En 1975, Abdullah Öcalan observou como era derrotada unha revolta en forma de guerra de guerrillas encabezada polo mulá Mustafá Barzani, pai de Masud Barzani, presidente do Kurdistán iraquí entre 2005 e 2017. Este feito fíxolle desenvolver a idea de talvez do modelo de nacionalismo tradicional de Barzani non era a vía adecuada para alcanzar os seus obxectivos. Tamén foi consciente de que desde sectores da esquerda turca contemplábase como tema menor a opresión dos kurdos chegando en ocasións a cuestionar que tal opresión chegase a existir.
Na lóxica destes grupos subxacía a idea de que a opresión afectaba a todo o conxunto de Turquía e non só os kurdos. Outras organizacións de esquerdas sí que recoñecían a existencia de políticas contra os kurdos, pero preconizaban deixar esa cuestión en segundo plano ata que se resolvese o tema principal: unha revolución democrática que liberase do imperialismo a toda Turquía. Ante ese status quo, Öcalan decidiu poñer en marcha un modelo propio distinto do da esquerda turca e dos movementos nacionalistas preexistentes no Kurdistán.
Öcalan e os seus seguidores, a maioría individuos que compartían con él a súa pertenza a familias kurdas de escaso poder económico asentadas no ámbito rural, puxeron en marcha en 1975 unha dinámica de mobilizacións baixo o nome de Soresgeren Kurdistan (Revolucionarios Kurdos, SK). Nas súas filas tamén había militantes non étnicamente kurdos que consideraban que a liberación do Kurdistán era unha condición previa e necesaria para poñer en marcha unha revolución no conxunto de Turquía.
Os SK, promovían a difusión das súas ideas entre os kurdos de escasos recursos que emigraron desde o ámbito rural ás grandes cidades. Este sector de poboación foi sendo cada vez máis receptivo á tese dos seguidores de Öcalan o que fixo que a súa popularidade fose en aumento. Os SK tamén se gañaron o respecto de moitos individuos que poñían valor a súa actitude combativa, mostrándose abertamente partidarios do emprego da violencia contra grupos como os “Lobos Grises” de corte marcadamente fascista.
O 27 de novembro de 1978, foi fundado oficialmente o PKK (Partiya Karkerên Kurdistán, Partido dos Traballadores do Kurdistán). A semellanza doutros movementos revolucionarios de esquerdas adoptou a teoría marxista-leninista, e a estratexia maoísta da guerra popular. Nesa orde de cousas, o 12 de setembro de 1980, os militares turcos deron un golpe de estado iniciándose unha dura represión contra os movementos de esquerdas e as iniciativas independentistas kurdas lideradas fundamentalmente polo PKK.
Días antes da perpetración do golpe militar, Abdullah Öcalan, fuxindo a través de territorio sirio, recalou nun campo de refuxiados palestinos asentado en Líbano. Sorte moi distinta correron os seus seguidores. A maior parte dos cadros do PKK caeron en mans das autoridades turcas sendo transferidos á prisión militar de Diyarbakir en cuxas celas se produciron episodios de tortura cuxa existencia transcendeu allende os muros do cárcere. O coñecemento destes feitos e a represión practicada polo goberno golpista non fixeron senón aumentar o número de seguidores do PKK, que vían no movemento unha sorte de forza lexítima de defensa contra os continuos atropelos das autoridades de Ankara.
O 15 de agosto de 1984 producíronse os primeiros ataques de entidade do PKK. O seu obxectivo foron forzas gobernamentais nas cidades de Eruh e Semdinli nas provincias de Hakkari e Siirt. Os ataques provocaron a morte de dous compoñentes da Xendarmería. Süleyman Aydın, que faleceu no ataque de Eruh e Memiş Arıbaş, cuxa morte por mor das feridas recibidas, produciuse días despois. As autoridades de Ankara responderon os ataques e ao longo dese ano, o emerxente conflito armado deixou tras de sí 25 vítimas mortais.
Para o líder do PKK, o inicio da loitar armada “era só unha cuestión de tempo” tendo en conta o acontecido na prisión militar de Diyarbakir e o despregamento da súa organización por Oriente Medio. Segundo Abdullah *Öcalan, a loita armada podería poñerse en práctica no ano 1982, pero atrasouse debido a que algúns grupos que se atopaban nas montañas “non implementaran as súas tarefas apropiadamente”, tarefas na que influíu de maneira negativa o conflito bélico a gran escala desatado entre Irán e Iraq (1980-1988), xa que non permitiu ao PKK desenvolver adecuadamente as súas estruturas. Para Öcalan, o PKK non era unha guerrilla profesional senón máis ben “unha mala copia dunha guerrilla”. Pese iso, o inicio da súa campaña armada pillou de improviso ás autoridades turcas.
O PKK seguiu practicando a loita de guerrillas e ampliou a súa accionar ao secuestro de turistas estranxeiros, á comisión de atentados mediante o emprego de militantes suicidas e a perpetrar ataques contra intereses turcos en diversas localizacións de Europa. Entre as súas vítimas tamén se contan civís kurdos que se negaron a colaborar. A mediados da década de 1990 os combates entre o PKK e as autoridades turcas alcanzaron a súa cénit levándose a peor parte a poboación civil kurda que vía como miles de aldeas eran reducidas á nada. No ano 1993, o PKK lanzou unha serie de ataques coordinados contra as forzas de seguridade turcas e contra outros obxectivos no interior de Turquía, tales como instalacións policiais e autoridades locais. A reacción das autoridades turcas foi unha brutal represión militar.
Nas zonas de máis difícil acceso, os militares turcos eran apoiados por “protectores”, civís dotados de armamento polas autoridades gobernamentais. A negativa á integración nestas unidades paramilitares levaba aparellada a perdida de bens e a deportación. “Protectores” e guerrilla do PKK protagonizaron cruentos episodios nos que chegou a asasinarse a familias enteiras das dúas partes.
O PKK comezou a abandonar a perspectiva ideolóxica dun “Kurdistán independente, unificado e socialista” e declarou un cesamento do fogo unilateral en 1993. Xa nos anos 1980-90 coincidindo co colapso da Unión Soviética o PKK comezara a afastarse do seu programa básico e tentou poñer do seu lado aos clans kurdos consolidando algunhas reformas agrarias mediante a colaboración con algún deles. As conversacións co goberno de Turgut Özal non chegaron a bo porto e o Exército turco continuou coa súa campaña de represión contra o PKK. A intelixencia turca capturou a Abdullah Öcalan o 15 de febreiro de 1999 na capital kenyana, Nairobi.
A partir do ano 2000, o PKK eliminou totalmente do seu programa a doutrina marxista. Coa chegada ao poder do AKP, no ano 2002, este deu tímidos pasos para establecer conversacións co PKK.
O PKK disolveuse como tal en abril de 2002 pasando a denominarse Kongreya Azadi ou Demokrasiya Kurdistan (Congreso de Liberdade e Democracia de Kurdistán, KADEK). Esta nova organización tivo unha efémera existencia xa que no ano 2003 volveu cambiar o seu nome polo de Kurdish Kongra Gele Kurdistan (Congreso Popular do Kurdistán, Kongra-Gel, KGK). Respecto desta nova organización, Öcalan consideraba que a nova estrutura era adecuada pero insuficiente por si mesma. En base a iso, en 2004 xurdiu Koma Komalên Kurdistan (Unión de Comunidades de Kurdistán, KKK). Ao ano seguinte o seu nome cambiou novamente por Koma Civakên Kurdistan (Unión de Comunidades Kurdas, KCK).
Xa en territorio turco, Abdullah Öcalan, foi recluído baixo draconianas medidas de vixilancia na illa-prisión de Imrali, declarada área militar. Durante ese período Öcalan propuxo unha oferta de paz facendo un chamamento ao PKK ao cesamento da violencia e demandando un diálogo ás autoridades turcas. O líder encarcerado do PKK foi condenado á morte en 1999 e en 2002 a súa sentenza foi conmutada pola de cadea perpetua.
En xuño de 2004, as teses máis combativas dentro do PKK acabaron impoñéndose e puxeron fin ao cesamento do fogo establecido en 1999. O grupo realizou varios ataques contra obxectivos turcos no leste e oeste do país empregando como bases os campamentos que posuía en Iraq. Este status mantívose no seguintes cinco anos ata que en 2009 foron renovadas as conversacións de paz entre as autoridades turcas e o PKK. O diálogo durou ata xullo de 2011, cando o PKK realizou un mortífero ataque contra as Forzas Armadas de Turquía provocando a morte a trece militares.
Ao longo de 2012 seguiron producíndose ataques do PKK, ataques que obtiñan unha dura resposta gobernamental. Entre 2012 e 2014 houbo outro episodio de cesamento do fogo que concluíu cun ataque mortal do PKK contra dous membros da seguridade turca. Entre os meses de xaneiro e de xullo de 2015, o PKK executou operacións militares a pequena escala contra as forzas de seguridade e o exército turco.
No mes setembro de 2015, o día 12, Mehmet, o irmán de Abdullah Öcalan fixo público unha mensaxe que lle era transmitido directamente polo seu familiar o día anterior. Mehmet asegurou que Öcalan indicáralle que fixese un chamamento no seu nome para lograr unha paz duradeira entre os kurdos e o Estado turco. Segundo Öcalan, o conflito era “unha guerra que ningunha das partes pode gañar” e pedía: “Teñen que acabar o sangue e as bágoas”. Naquel momento, o número de mortos derivados da loita entre o Estado turco e o PKK, alcanzaban a cifra de 45.000 persoas falecidas.
As autoridades de Ankara fixeron oídos xordos aos chamamentos de Abdullah Öcalan e non cesaron as súas operacións militares contra o PKK levándoas incluso fóra das fronteiras turcas. Soldados turcos chegaron a penetrar ata 20 quilómetros en territorio iraquí, nas montañas de Qandil. Estas manobras turcas fixeron que se pronunciase sobre elas o secretario Xeral da OTAN, Jens Stoltenberg quen, o 6 de xuño de 2018, declarou que a OTAN non participaría nas operacións militares das forzas armadas turcas contra o PKK.
Estas manifestacións non foron óbice para que Turquía continuase, pandemia mediante, coas súas operacións militares, circunstancia esta última que perviviu ata á actualidade facendo bo o proverbio kurdo “Os nosos únicos amigos son as montañas”.
BIBLIOGRAFÍA.
ÖCALAN, Abdullah. “Hoja de ruta hacia la paz en el Kurdistán”, Editorial Txalaparta, Tafalla, junio de 2013.
MARTORELL, Manuel: “Los Kurdos. Historia de una resistencia”, Espasa Calpe, Madrid, 1991.
