O Club Europeo: Como conseguir ser membro e porque Ucraína aínda agarda a súa quenda

Este artigo enmárcase nunha iniciativa conxunta entre o IGADI e o alumnado de segundo curso do Grao en Relacións Internacionais da Universidade da Coruña e da Universidade de Vigo. No marco desta actividade, o estudantado da materia “Institucións e Políticas da Unión Europea” no curso 2024/25 tivo a oportunidade de presentar entradas de blog sobre o tema “Ampliación da Unión Europea & Ucraína”. O IGADI seleccionou catro destas propostas para as publicar, atendendo a criterios de calidade, orixinalidade e adecuación á súa liña editorial. O propósito desta colaboración é achegar o alumnado á dinámica de traballo dun think tank, brindándolle unha plataforma para poder expresar os seus puntos de vista sobre cuestións clave das relacións internacionais contemporáneas e compartilas cun público máis amplo. Ademais, a iniciativa busca subliñar a importancia de pensarmos as relacións internacionais e o proceso de integración europea dende unha perspectiva galega, en sintonía co lema da UE: unida na diversidade.

Abril 3, 2025

Liñas de investigación União Europeia

Palabras chave UE Unión Europea Ucraína

Rey Villar, María

Estudante coruñesa do segundo curso do grao en Relacións Internacionais na Universidade da Coruña (UDC). Interesada na política global, a diplomacia e a análise internacional, busca comprender como se conforma o mundo actual. Actualmente, os seus estudos están enfocados en…

É un feito ben coñecido que países fóra de Europa, como Australia ou Israel, poden participar no Festival de Eurovisión, excitando ao público coas súas pegadizas cancións e actuacións vibrantes. Este fenómeno non só reflicte a inclusividade do concurso, senón que tamén revela un espírito de colaboración e unidade a miúdo relacionado coa Unión Europea.

A maioría da xente argumenta que este tipo de participación distorsiona a esencia do que significa ser membro de Europa, creando dúbidas sobre os seus criterios de pertenza a este “club” europeo.

Do mesmo xeito que no Festival de Eurovisión, o proceso de adhesión dun país para ser membro da UE está cheo de dificultades, obstáculos e, nalgúns casos, xiros inesperados. Mentres Ucraína busca a adhesión á UE, o camiño para alcanzalo é máis complicado que simplemente enviar unha solicitude.

O obxectivo deste artigo é explorar a complexidade do acceso á Unión Europea, usando Ucraína como exemplo, e amosar como estes países candidatos afrontan moitos retos e demandas para gañar este status, moi similar a como os concursantes de Eurovisión dan o mellor de si mesmos para impresionar ao xurado e ao público para gañar o cobizado micrófono de cristal.

Tícket válido para a UE?

Unirse á UE non é tan sinxelo coma mercar un tícket ou manifestar o teu interese en ser membro. Se realmente desexas formar parte deste “club”, debes seguir e cumprir algúns criterios, requisitos e controis. De acordo co artigo 49 do Tratado da Unión Europea, calquera Estado europeo que respecte os valores comúns mantidos polos Estados membros da UE e secomprometa a promovelos (art. 2 TUE) pode ser membro da UE.

Pero tamén, segundo os criteriosdeCopenhague, debes cumprir un criterio político (institucións estables que garanten a democracia, os dereitos humanos, a protección das minorías…), económico (economía de mercado en funcionamento) e un criterio legal (capacidade para asumir as obrigacións de pertenza). Se como país cumpriches todos estes, podes conseguir un tícket para a montaña rusa da Unión Europea; sen embargo, esta viaxe pode estar chea de loopingsou subidas e baixadas…

O proceso de adhesión á UE coma unha montaña rusa

Descenso con freos: Ucraína e o seu camiño cara á UE

En primeiro lugar, é importante considerar certos factores económicos, sociais e políticos que teñen influencia sobre esta situación, para entender por qué Ucraína está paralizada no seu proceso de adhesión á Unión Europea.

A pesar do desexo expresado por Ucraína de formar parte desta organización internacional e de todos os esforzos feitos para avanzar en diferentes aspectos relevantes dos criterios de Copenhague, como a reforma do seu sistema xudicial e dos seus órganos ou a protección dos dereitos das minorías nacionais, a súa adhesión se atopou con moitos obstáculos, como a inestabilidade política ou o conflito armado, que dificultaron moito a realización destas reformas necesarias.

Ademais, a guerra contra Rusia e tódalas súas consecuencias, como a crise humanitaria, desviaron a atención e os recursos cara a outros aspectos, deixando de lado este proceso de integración.

Esta situación pódese comparar coa situación doutro estado candidato: Turquía, que foi engadido a esta lista desde 1987 e, como Ucraína, o seu proceso de adhesión á UE tamén se complicou.

Turquía enfróntase a problemas internos que complicaron a súa capacidade para cumprir cos criterios de Copenhague ou o acervo da UE, xa que implementa prácticas que contradín o que se require para a entrada na UE, como a falta de reformas democráticas, o respecto polos dereitos humanos ou a regulación do mercado.

Ucraína e Turquía representan exemplos de como os problemas internos e externos poden dificultar os esforzos de integración na UE, subliñando a complexidade das políticas europeas e os seus requisitos para a adhesión. Outros países que agardan a súa quenda xunto a Ucraína e Turquía son Montenegro, Serbia, Albania, Macedonia do Norte, Ucraína, Moldavia, Xeorxia ou Bosnia e Hercegovina.

Ucraína no seu camiño cara á UE: ¿Atopará a liña de meta?

Dicir que vivimos nunha sociedade globalizada sen fronteiras é unha verdade indiscutible. Non obstante, aínda que isto é xeralmente certo, existen cuestións políticas, xurídicas ou económicas nun contexto xeopolítico como o actual, que nos permiten cuestionalo.

Un exemplo claro destas contradicións é o proceso de adhesión de Ucraína á Unión Europea, xa que, mentres intenta achegarse aos estándares democráticos, económicos e sociais da UE e afastarse da influencia rusa, o seu camiño cara á pertenza é complicado: a guerra con Rusia representa o maior obstáculo, non só pola inestabilidade que xera, senón porque redefine as dinámicas de poder na rexión.

Aínda que a UE expresou o seu apoio á candidatura de Ucraína, este apoio non é só un acto de solidariedade, senón tamén unha estratexia cos seus propios intereses (aínda que este é un debate que ben se podería deixar para outro capítulo do blog). A verdade é que a adhesión dun país non depende só do cumprimento dunha serie de requisitos formais ou burocráticos, senón que debe sincronizarse cun momento e unhas circunstancias favorables para quen ten dereito a ser admitido.

Recentemente, puidemos ler e ver nos medios de comunicación declaracións de líderes mundiais que se manifestan sobre as tarifas, as restricións á inmigración ou a re configuración das organizacións internacionais. Estas declaracións confirman que a globalización non é un proceso lineal nin absoluto e fan que cuestionemos a certeza da afirmación inicial.

O aforismo clásico de que “a unidade fai a forza” hoxe suscita escepticismo, con voces críticas que prefiren inclinarse cara a unha posición de independencia ou “divide e gañarás”. A adhesión de Ucraína á UE é unha chamada de atención clara de que, aínda que o mundo se move cara a unha maior integración, as fronteiras, tanto físicas como políticas, seguen a ser un factor determinante nas relacións internacionais.