Este espectáculo televisivo tivo lugar cun mapa de fondo no que non só Crimea, Donbás, Zaporiyia e Kherson, xa incorporados á Constitución da Federación Rusa, senón tamén as rexións de Mykoláiv e Odesa aparecían marcadas como territorio ruso. A pesar das declaracións oficiais do Kremlin sobre o carácter inmutable dos obxectivos da suposta “operación militar especial” (a “liberación” do Donbás, a desmilitarización e a “desnazificación” de Ucraína), desde o principio foi evidente que a intención era arrebatar a Ucraína toda a súa costa e conectar con Transnistria, separada ilegalmente de Moldova. Isto deixaría o resto de Ucraína atrapado entre territorios controlados por Rusia (incluíndo Bielarús) e crearía unha ameaza directa para Moldova e Romanía no flanco sur da OTAN.
A ameaza permanente manipulada por Rusia e Occidente
É inxenuo pensar que Rusia vaise deter unha vez que “recupere” o que, segundo o Kremlin e os seus seguidores chauvinistas, lle pertence como presuntamente única sucesora lexítima da Unión Soviética. Isto non só se aplica a Ucraína. A suposta ameaza da OTAN ou a presenza estadounidense preto das súas fronteiras nunca se materializou nunha agresión, senón que sempre serviu de pretexto para que o Kremlin utilizase a forza militar de xeito descarado. Así sucedeu en Hungría e Polonia en 1956, en Checoslovaquia en 1968, en Afganistán en 1980, en Xeorxia en 2008 e en Ucraína desde 2014. En febreiro de 2022, despois de que as potencias occidentais ignorasen a chamada do Kremlin para “retirarse de Ucraína coas súas pertenzas”, Moscova pasou abertamente a cambiar a orde mundial ao seu gusto pola vía militar.
Ningún intento de aplacar a “besta” ou de pórlle límites razoables funcionou. Putin golpea Ucraína sen piedade para deixar claro, especialmente a Occidente, que non perdoará a ninguén que se interpoña no seu camiño. Nin sequera Donald Trump, seguro de que podería convencer a Moscova se falase con eles de igual a igual, logrou frear o agresor. Trump intentou tratar a Putin como un socio comprensivo, mostrando “comprensión” de que Putin fora “prexudicado”, de que a toma de Crimea era culpa de Obama, e a guerra a grande escala, de Biden, e de que ao “advenedizo” Zelenskyi había que darlle unha lección, sempre e cando non se derramase tanto sangue.
A diplomacia de Trump e as súas consecuencias
Ao ser un terrorista, Putin percibiu o recoñecemento de terceiros actores como culpables do que fixera el mesmo como unha aprobación e interpretouno como un permiso para continuar. Por iso, despois de cada contacto con Trump, os ataques contra Ucraína volvéronse máis brutais e sanguentos, golpeando con particular furia as zonas residenciais en todo o territorio ucraíno, incluída a capital.
Sentíase alentado polo comportamento do líder estadounidense, quen non só non impoñía novas sancións ao agresor, senón que insistía en deter a axuda estadounidense á vítima da agresión, o cal resultaba especialmente sinistro, xa que os gobernantes de Ucraína puxeran o resultado da guerra en total dependencia da axuda de ultramar.
Logo de asegurar para si unha compensación pola axuda que prestara o seu predecesor, Trump permitiulle xenerosamente a Ucraína mercar a asistencia necesaria cos cartos dos seus socios de Europa occidental. Mesmo nesas condicións, mofouse de Zelenskyi, que declarara precisar 50 mil millóns de dólares en material, e con gran xenerosidade só lle permitiu comprar asistencia por valor de 825 millóns, é dicir, 60 veces menos.
Segundo Trump, para acadar un acordo de paz, ambas as partes deberían facer concesións (aínda que é difícil entender o sentido disto nun acordo entre un agresor e unha vítima). Porén, no seu proceso de “pacificación”, só facía concesións ao agresor: constantemente prolongaba os prazos (de dous a cincuenta días), suavizaba as condicións (renunciando ao alto o fogo como requisito para as negociacións) e, finalmente, retirouse de facto do proceso ao negarse a celebrar unha reunión tripartita de presidentes. Ás veces, non se contiña e expresaba verbalmente a súa indignación polo comportamento de Putin, pero ao mesmo tempo mencionaba a “torpeza” de Zelenskyi.
A súa última declaración é moi característica, xa que amosa o pouco claro que é o seu entendemento da realidade, pero o firme que é na súa postura de que non haberá axuda para Ucraína: “Morren milleiros de persoas, non estadounidenses, senón rusos e ucraínos. É unha guerra sen sentido que nunca tería comezado se eu fose presidente… Preocúpame aínda máis o feito de que as eleccións foran completamente amañadas, o que é unha vergoña. Xa veremos que pasa, pero podo dicir claramente que estou moi decepcionado co presidente Putin. Faremos algo para axudar a xente a vivir. Non se trata de axudar a Ucraína, senón de salvar vidas humanas.”
O ascenso de China e a posición de Rusia
O proceso de paz iniciado por Trump con fins pouco claros non achegou a paz a Ucraína, senón que tivo consecuencias negativas que terán graves repercusións no desenvolvemento mundial. A principal potencia da civilización occidental, liderada por Trump, non pode deter o avance de Putin, que se apoia na forza militar bruta para dominar primeiro o territorio da antiga URSS e despois Europa e outros continentes, impoñendo unha nova orde mundial baseada no “dereito do máis forte”. Falar cun terrorista de igual a igual só o convence de que ten máis forza e de que lle teñen medo.
Sentindo a súa propia superioridade sobre Trump, Putin é plenamente consciente de que a realización dos seus plans futuros depende do que lle permita o seu gran veciño, China. Claramente no contexto das fracasadas conversas Trump-Putin, o presidente chinés Xi Jinping felicitou a Zelenski polo Día da Independencia. Esta foi a primeira comunicación entre os líderes dos dous países en dous anos. Na súa mensaxe, Xi non mencionou nin unha palabra sobre a guerra ou a paz, só subliñou a súa disposición a desenvolver a cooperación con Ucraína. Con todo, quedou claro que, para resolver a guerra en Ucraína, hai que ter en conta a opinión do xigante asiático, que avanza firmemente cara ao papel de líder mundial.
Dende o comezo da invasión rusa, a China mantivo unha posición ostensiblemente neutral, pero recoñeceu que Rusia ten “intereses lexítimos” e non considera Ucraína unha vítima. Como resultado, a parte chinesa non puxo obstáculos á agresión, e a cooperación con Rusia continuou de xeito habitual, o que non exclúe a posibilidade de subministrar produtos chineses que poidan ser usados con fins militares.
Putin, China e India e o novo orden mundial
Putin desatou a guerra contra Ucraína para demostrar pola forza o seu dereito a ser un líder mundial, pero o resultado foi que aumentou a súa dependencia de China, que se beneficia tanto de que Rusia se empantane nunha guerra prolongada como da súa participación na reconstrución de Ucraína despois da guerra.
Nos recentes actos celebrados na China para conmemorar o 80º aniversario do fin da Segunda Guerra Mundial no Pacífico, Putin apareceu bastante pálido ao lado de Xi, que se mostrou como o líder indiscutible que está a construír unha nova orde xeopolítica, utilizando con habilidade as aventuras antioccidentais do presidente ruso. No seu discurso, o presidente chinés, de xeito adulador para si mesmo e para Putin, nomeou á China e a Rusia como os principais vencedores da Segunda Guerra Mundial, malia que os que nela participaron non foron nin a República Popular Chinesa nin a Federación Rusa.
No gran desfile, Xi apareceu flanqueado polo ruso Putin e o norcoreano Kim Jong-un. Isto probabelmente tiña a intención de simbolizar que estes tres países fixeran a principal contribución á vitoria en Extremo Oriente, pero a impresión foi que xunto ao grande Xi estaba o pequeno Putin, equiparado ao paria internacional Kim. Ambos están oficialmente implicados na vergoñenta guerra na Ucraína e ambos dependen en maior ou menor medida da aprobación ou tolerancia do grande Xi para ter algunha imaxe internacional.
A cimeira da OCS coa adhesión da India e a causa da paz á marxe
Na cimeira da Organización de Cooperación de Xangai (OCX), que se celebrou na cidade chinesa de Tianjin no marco do 80.º aniversario, a guerra en Ucraína non se mencionou de forma oficial, pero si se discutiu. Putin aproveitou o seu discurso para reiterar a súa narrativa: non existe “agresión rusa”, o conflito en Ucraína é o resultado dun “golpe de Estado provocado por Occidente” en Kíiv.
A aparición do primeiro ministro indio Modi nos eventos en China foi moi importante, tendo en conta o longo conflito fronteirizo. Percíbese como un sinal de distensión e do desexo de ambos os países de ampliar a súa cooperación, nun contexto de crecente tensión nas relacións entre a India e os Estados Unidos. A participación da India na OCS e o seu achegamento a China poden servir para reducir a dependencia dos Estados Unidos, tanto para a India como para o Sur Global en xeral. Uns días antes da visita, Modi tivo unha conversa telefónica co presidente ucraíno, Zelenskyi, na que lle expresou o seu apoio aos esforzos por restaurar a paz e a súa disposición a “transmitir o sinal adecuado a Rusia e a outros líderes” durante as reunións da cimeira. Isto sucedeu, pero non impediu que o primeiro ministro indio amosase en público a súa boa disposición persoal cara ao agresor ruso.
A pesar da presión internacional, a China, a India e outros membros da OCS seguen a comerciar con Rusia, dándolle acceso aos recursos enerxéticos e garantindo fluxos financeiros, o cal é de vital importancia para Moscova durante a guerra. O tema da guerra en Ucraína segue a ser unha ferramenta para que os políticos fortalezan as súas propias posicións e debiliten os seus opoñentes. Mentres a xente segue morrendo, a paz e a xustiza non chegan a ter o seu debido lugar na axenda dos actores da política mundial.
