Hai apenas uns anos, buscar un restaurante de sushi na miña cidade era unha tarefa difícil. Había que saber onde ir, e a oferta era bastante limitada, mais, hoxe atópome cun local deste tipo en cada esquina. Neste momento, son moitas as cafeterías que nos ofrecen matcha latte, e mesmo os famosos mochis xa non son algo tan exótico e podemos atopalos nos supermercados do noso barrio.
Este fenómeno non se limita á gastronomía; na maioría das librarías é igual de común ver mangas como best sellers occidentais. Ademais, puidemos observar cómo cada vez hai máis interese por aprender a súa lingua e as súas tradicións. Hoxe, son moitos os mozos que se apuntan a clases de xaponés, practican judo ou incorporan elementos típicos da cultura xaponesa no seu día a día, dende a forma de vestir e a estética kawaii ata as famosas rutinas de skincare xaponés.
Xapón instalouse nas nosas rúas. Fíxoo dun xeito natural, silencioso e profundo. Pero isto non é unha simple casualidade. O que estamos a vivir hoxe é o resultado de anos marcados por unha estratexia tan sutil como eficaz: o uso do soft power ou poder brando.
Despois da Segunda Guerra Mundial (1945), Xapón converteuse nun país destrozado e arruinado económica e moralmente. Tras renderse e aceptar a Declaración de Potsdam (1945), quedou ocupado polos Estados Unidos, e foi por este motivo que o país se viu envolto nun proceso de desmilitarización.
Xapón xa non podía exercer o seu poder militar como no pasado, polo que tivo que reconstruír a súa imaxe internacional. Así foi como decidiu apostar pola cultura, materializándose na música, gastronomía, tecnoloxía, o manga ou o anime.
Os anos da posguerra estiveron marcados por moitos cambios dentro do país e nas súas relacións co exterior, tanto a nivel social como cultural, entre eles, un rápido crecemento da clase media, o papel crecente de Xapón como exportador cultural con gran influencia sobre países dos que antes dependía, coma os Estados Unidos, e a internacionalización da cultura xaponesa.
A década dos 70 e 80 foi unha etapa importante desta transformación. Durante estes anos, abriuse unha das primeiras grandes fiestras de Xapón a Occidente: o mundo do cine. O 15 de xuño deste mesmo ano, Studio Ghibli celebrou o seu 40º aniversario desde a súa fundación en 1985. Dende hai décadas este estudo de cine de animación xaponés leva á gran pantalla películas que tratan temas específicos da sociedade xaponesa e creando obras de animación tan famosas como O meu veciño Totoro ou A viaxe de Chihiro, cuxo éxito traspasou as fronteiras do propio país e cativou a millóns de espectadores. En certo modo, estas películas móstrannos como se ve Xapón a si mesmo, pero tamén como quere que o perciba o mundo.
Ademais do cine, outras industrias tamén reforzaron a presenza cultural de Xapón a nivel global, como a tecnoloxía, os videoxogos ou a música, entre outras. En España, xa desde os anos 90 comezaron a emitirse na televisión series de animación xaponesas como Doraemon ou Dragon Ball Z (mesmo traducidas ao galego), que, cun grande éxito, foron responsables de entreter xeracións enteiras, introducindo elementos da cultura xaponesa na vida cotiá daqueles nenos.
Outros fenómenos ou personaxes revolucionaron tamén o mundo infantil, como Hello Kitty, unha tenra gatiña xaponesa que se converteu nun icono global. Tampouco podemos esquecer Nintendo, pois a súa influencia no entretemento e na innovación tecnolóxica marcou tamén a infancia de moitas xeracións en todo o mundo, con personaxes icónicos coma Zelda ou Mario Bross.
Tamén gañaron protagonismo nas últimas décadas do século XX marcas xaponesas de grande relevancia como Toyota, Sony ou Panasonic, que axudaron a dar forza á imaxe dun Xapón moderno, tecnolóxico, creativo e de calidade. Non só reforzando o seu prestixio, senón tamén achegando a millóns de persoas á estética, aos valores e ao estilo de vida xaponeses.
Como vemos, Xapón soubo utilizar o soft power con eficacia, chegando a posicionarse en 2024 como o cuarto país do mundo que mellor exerce este tipo de poder. Segundo o ranking «Global Soft Power Index (GSPI), elaborado por Brand Finance. Desde 2011, este modelo innovador no ámbito cultural do Estado, que foi acuñado baixo o nome de Cool Japan, converteuse no foco do goberno para fomentar o desenvolvemento e a influencia da cultura e a creatividade, mellorando así a imaxe que o mundo tiña do país e convertendo a Xapón nun dos países máis modernos e máis conectados coa cultura pop.
Quedaron atrás aqueles duros anos da posguerra, das bombas e da fame, e Xapón demostrou ao mundo a súa capacidade de resiliencia e adaptabilidade, emprendendo un novo camiño de hexemonía cultural a nivel global. Nestes últimos anos, Xapón non precisou conquistar territorios para gañar influencia, porque xa conquistou algo moito máis profundo: os nosos hábitos e os nosos gustos.
