O deporte é un fenómeno social e cultural que, ao longo da historia, desempeñou un papel fundamental no desenvolvemento das relacións internacionais. Desde os seus inicios na Antiga Grecia, cos primeiros Xogos Olímpicos celebrados no 776 a.C, ata a creación dos modernos Xogos Olímpicos promovidos por Pierre de Coubertin, o deporte adquiriu unha dimensión internacional e contemporánea. Neste proceso, comezou a entenderse como parte dunha estratexia educativa e diplomática baseada no deporte, que hoxe se recoñece como poder brando.
Coa fundación do Comité Olímpico Internacional en xuño de 1894, a práctica deportiva consolidouse como unha forma relevante de promover o contacto entre diferentes países e culturas, deixando de lado as diferenzas nacionais para compartir valores comúns.
Por esta razón, e desde entón, utilizáronse moitos espectáculos e eventos deportivos como instrumentos para establecer política exterior e alcanzar diversos obxectivos, como restablecer relacións ou adquirir presenza global, incluíndo os Xogos Olímpicos modernos, a Copa do Mundo ou mesmo eventos como a SuperBowlen Estados Unidos, e mesmo a nivel rexional como os Xogos Olímpicos Asiáticos ou a Eurocopa.
O verdadeiro motivo polo que os países están interesados en acoller estes eventos deportivos é porque funcionan como un instrumento de proxección global, lexitimidade política ou mesmo como unha forma de mellorar a súa imaxe internacional para ocultar problemas internos e fortalecer a súa posición a nivel global, sen esquecernos da importante dimensión económica que comportan, xa que xeran altos niveis de investimentos, turismo e emprego. Moitos países utilizaron esta “estratexia diplomática” como ferramenta de influencia nas relacións exteriores.
En 1982, e tras a caída da ditadura, celebrouse o primeiro e único mundial de fútbol organizado por España, un evento que ampliou a súa visibilidade en todo o mundo; o obxectivo principal era a oportunidade de demostrar unidade nacional tras anos de confrontación, modernidade ou estabilidade política. Esta estratexia diplomática reforzouse posteriormente cos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992, que consolidaron aínda máis a imaxe global de España como unha democracia moderna, aberta e culturalmente sólida.
Algo similar ocorreu na Copa do Mundo en Sudáfrica en 2010, que serviu como unha forma de mostrar ao mundo unha “nova Sudáfrica unida” tras ter estado illada da actividade deportiva internacional durante anos (expulsada da FIFA, COI…) debido á situación do apartheid; o seu obxectivo era cambiar percepcións, atraer turismo e investimento mentres proxectaba unha imaxe modernizada do país.
En ambos os casos, o deporte funcionou como unha forma de “soft power” para estes países. Houbo tamén múltiples exemplos de como o deporte converteuse nunha ferramenta fundamental para lograr a diplomacia, como sucedeu nos Xogos Olímpicos de Inverno de 2018, onde atletas norcoreanos e surcoreanos desfilaron xuntos baixo unha bandeira unificada, enviando así unha mensaxe de cooperación e diálogo internacional.
Por outra parte, o deporte tamén se consolidou como unha arma poderosa de reivindicación política e social, servindo como un reflexo que dá lugar á visibilidade de conflitos, desigualdades e debates globais. Un claro exemplo foi o Mundial de Fútbol de Catar 2022, que estivo marcado polas críticas internacionais relacionadas cos dereitos humanos e a restrición de liberdades. Tanto os propios atletas, como as seleccións e mesmo a propia afición atoparon un foro para expresar posicións políticas, demostrando que o deporte é un ámbito onde tamén se cuestionan as dinámicas de poder.
O Mundial 2026
En cinco meses comezará o Mundial 2026 -que se celebrará entre os Estados Unidos, México e Canadá- e as tensións políticas parece que poden alcanzar o ámbito deportivo. O presidente dos Estados Unidos, Donald Trump, coa renovada Doutrina Donroe, as ameaza a Groelandia e a súa agresiva política internacional, están a xerar certas reaccións diplomáticas e, segundo algúns actores, podería derivar en consecuencias no plano deportivo, como a posible non participación dalgunhas seleccións destas nacións no Mundial 2026.
Estes exemplos mostran que estes eventos, máis alá da competición deportiva, son un reflexo da política global, capaces de unir ou dividir nacións segundo intereses e contextos históricos. O deporte ten esta condición de universalidade, é dicir, fai que as partes implicadas nun conflito poidan sentarse a dialogar proxectando unha imaxe de modernidade, estabilidade e apertura ou como o deporte pode converterse tamén nun campo de disputa simbólica.
Desde as súas orixes, o deporte foi un instrumento de diplomacia e poder brando, que axudou aos países a proxectar a súa imaxe a nivel global e a xestionar as relacións internacionais. A práctica deportiva, especialmente nos Xogos Olímpicos e no fútbol, contribúe á presenza global dos países e a mostrar hexemonía e poder.
En resumo, a intersección entre o deporte e a política demostra que os eventos deportivos son máis que entretemento: son plataformas para a influencia, a negociación e a comunicación global. Nas últimas décadas, o deporte converteuse nun instrumento importante da diplomacia pública e unha ferramenta clave de “soft power”.
