Kazakhstán no taboleiro euroasiático: xiro xeoestratéxico e desafíos de seguridade

O terremoto xeopolítico provocado pola invasión rusa de Ucraína alterou estruturalmente as dinámicas de seguridade no espazo postsoviético, forzando a Kazakhstán a repensar a súa histórica subordinación a Moscova.1 Nun movemento tan prudente como audaz, o goberno de Kassim-Dzhomart Tokáiev iniciou un progresivo xiro xeoestratéxico caracterizado por un distanciamento político e, de xeito moi salientable, militar respecto da Federación Rusa.2 Esta terceira e derradeira entrega analiza como Astaná busca redefinir a súa arquitectura de seguridade, diversificar as súas alianzas de defensa, afrontar a ameaza irredentista do Kremlin e blindar a súa estabilidade interna baixo o paraugas da nova Constitución aprobada en marzo de 2026.3

Xuño 3, 2026

Apartados xeográficos Asia

Palabras chave Kazajstán casaquistán

Serrano, Nicolás

Estudante do Grao en Relacións Internacionais da Universidade da Coruña, na especialidade de Cooperación para o Desenvolvemento. Conta con experiencia previa en proxectos intereuropeos e ten especial interese nos estudos de Europa do Leste, Eurasia e o Cáucaso.

O distanciamento militar de Moscova e a busca de novos socios

Aínda que Kazakhstán mantén lazos económicos inevitables con Rusia debido a unha das fronteiras terrestres máis longas do mundo,⁴ no plano militar a sintonía rachou. A pesar de seguir formando parte da Organización do Tratado de Seguridade Colectiva (OTSC) —liderada por Rusia—, Astaná negouse a apoiar a campaña rusa en Ucraína ou a recoñecer as anexións territoriais.⁵ Máis aló da retórica, este distanciamento materializouse en xestos prácticos de gran calado dende o inicio do conflito: a cancelación repetida dos desfiles militares do Día da Vitoria (9 de maio) e o estrito aliñamento coas directrices de sancións internacionais para evitar que o país fose utilizado como vía de subministración militar a Moscova.⁵

Para cubrir este baleiro e reducir a súa histórica dependencia do armamento e adestramento ruso, Astaná acelerou a diversificación da súa seguridade, situando a Turquía no epicentro da súa nova estratexia de defensa. Un dos fitos máis sobranceiros deste proceso foi o acordo estratéxico para a coprodución e transferencia tecnolóxica de drons de combate e recoñecemento ANKA en chán kazako, convertendo a Kazakhstán no primeiro socio rexional en fabricar estes sistemas fóra de Turquía.⁶ Este fito complementa o reforzo mutuo dos tratados de cooperación en materia de tránsito e adestramento militar co goberno de Ankara.⁶

Nesta mesma liña de soberanía estratéxica, Kazakhstán intensificou de xeito paralelo a súa axenda de seguridade marítima coa veciña Azerbaidján no mar Caspio, co obxectivo de coordinar a vixilancia de infraestruturas loxísticas críticas —como o Middle Corridor— e asegurar as augas territoriais de forma autónoma e fóra do padroado militar ruso.⁷

Ameaza de invasión e posicionamento como potencia rexional

O afán de Astaná por modernizar as súas forzas armadas non responde a unha paranoia teórica, senón a unha ameaza existencial tan tanxible como a que precedeu á agresión contra Kíiv. Dende o ano 2022, deputados irredentistas e propagandistas afíns ao Kremlin veñen cuestionando abertamente a soberanía de Kazakhstán, catalogando o norte do país —onde reside unha numerosa minoría de etnia rusa, arredor do 15% da poboación total— como «territorios historicamente rusos» e cualificando a soberanía do Estado kazako como un mero «agasallo».⁸ A isto engádese o desencanto ruso coa súa “operación militar especial” na Ucraína, o que podería afoutar os ánimos de Putin a tratar de salvar a súa imaxe cunha incursión en Kazakhstán.

Para conter a ameaza dunha potencial intervención militar ao estilo de Xeorxia ou Ucraína, Kazakhstán adoptou unha estratexia de dobre disuasión:

1. O contrapeso de China: Astaná xoga a carta de Pequín como o seu principal garante exterior en materia de seguridade e integridade territorial. O propio presidente chinés, Xi Jinping, durante as súas sucesivas visitas oficiais a Astaná, declarou formalmente que China apoiará firmemente a integridade territorial de Kazakhstán ante calquera inxerencia externa. Para Pequín, calquera alteración das fronteiras de Kazakhstán suporía un ataque directo ao corazón do seu Corredor Terrestre da Iniciativa da Franxa e da Ruta (Belt and Road Initiative), polo que a disuasión chinesa constitúe o escudo xeopolítico máis efectivo de Astaná.⁹
2. Modernización militar exprés: Consciente de que non pode depender unicamente de terceiros, o presidente Tokáiev chamou en maio de 2026 a executar reformas drásticas e urxentes nas Forzas Armadas nun prazo estrito de dous anos.¹⁰ Esta directiva presidencial prioriza o desenvolvemento de forzas de operacións especiais, ciberseguridade e a mellora substancial do adestramento militar para facer fronte a escenarios de guerra asimétrica moderna.¹⁰

A nova Constitución de 2026: estabilidade interna e soberanía

O 15 de marzo de 2026, o pobo kazako acudiu ás urnas nun referendo constitucional histórico no que o 87,15% dos votantes apoiou a adopción dunha nova Constitución.³ Con esta profunda reforma, Tokáiev buscou dous obxectivos estratéxicos vitais para a supervivencia nacional do país.

En primeiro lugar, o texto constitucional asenta de xeito definitivo o réxime político post-Nazarbáiev e blinda a estabilidade executiva do país.³ Ao mellorar a representatividade institucional e redefinir a transición de poder, a nova orde pretende previr fendas de gobernabilidade internas que puidesen ser aproveitadas por terceiras potencias para xustificar intervencións coercitivas «de pacificación», como as vividas durante as revoltas de xaneiro de 2022.¹¹

En segundo lugar, e de relevancia crucial para a súa independencia estratéxica, a Constitución de 2026 introduce mecanismos que reforzan a supremacía do estado de dereito e as institucións nacionais sobre certas obrigas derivadas de tratados internacionais subordinados.¹¹ Esta emenda estratéxica proporciona a Astaná un paraugas xurídico de autodeterminación para resistir a asimilación ou as ordes emanadas de bloques controlados por Moscova —como a OTSC ou a Unión Económica Euroasiática— sen romper formalmente as canles diplomáticas e económicas bilaterais.¹

Conclusión

O xiro xeoestratéxico de Kazakhstán exemplifica a madurez do que na literatura académica se denomina o «multivectoralismo defensivo».² Ao afastar paulatinamente as súas forzas armadas de Rusia, asociarse militarmente con potencias emerxentes como Turquía, usar o paraugas de seguridade chinés e blindar o seu réxime internamente a través da nova Constitución de 2026, Astaná deu pasos xigantescos cara á súa emancipación definitiva. Non obstante, neste taboleiro euroasiático tan volátil, o camiño de Kazakhstán cara a unha soberanía plena segue a ser unha delicada e complexa danza sobre o fío da navalla.

1. Vanderhill, Rachel, Joireman, Sandra F., and Roza Tulepbayeva. “Between the Bear and the Dragon: Multivectorism in Kazakhstan as a Model Strategy for Secondary Powers.” International Affairs 96, no. 4 (2020): 975–91. Oxford University Press. Consultado o 19 de maio, 2026. https://academic.oup.com/ia/article/96/4/975/5855019
2. Véxase Seidaliyeva, Sabina. “The geopolitics of residual dependence: Kazakhstan’s multivector foreign policy and strategic realignment in the post-Soviet era.” Global Affairs, Universidad de Navarra, 1 de marzo, 2026. https://www.unav.edu/en/web/global-affairs/kazakhstan-s-multivector-foreign-policy
3. Omirgazy, Dana. “Kazakhstan Approves New Constitution with 87.15% Support in National Referendum.” The Astana Times, 18 de marzo, 2026. https://astanatimes.com/2026/03/kazakhstan-approves-new-constitution-with-87-15-support-in-national-referendum/
4. “Kazakhstan.” OpenFactbook. Consultado o 6 de maio, 2026. https://openfactbook.org/countries/kazakhstan/
5. Arynov, Zhabinek. » Back to the Future? – The Oscillating Path of the Russia-Kazakhstan Relationship.» Centre for International Relations and Sustainable Development, n.d. https://cirsd.org/horizon-article/back-to-the-future/
6. «Turkey to co-produce its Anka drones with Kazakhstan.» Daily Sabah, 11 de maio, 2022. https://www.dailysabah.com/business/defense/turkey-to-co-produce-its-anka-drones-with-kazakhstan
7. Birbayeva, Ayana. «Kazakhstan Backs Regional Efforts to Enhance Security in the Caspian Sea.» The Astana Times, 13 de outubro, 2025. https://astanatimes.com/2025/10/kazakhstan-backs-regional-efforts-to-enhance-security-in-the-caspian-sea/
8. Trotsenko, Petr. » Controversial ‘Russian Gift’ Comments Spark Mixed Feelings In Northern Kazakhstan.» Radio Free Europe / Radio Liberty, 5 de xaneiro, 2021. https://www.rferl.org/a/kazakh-russian-gift-comments/31035059.html
9. Allayarov, Sardor. » Central Asia’s Strategic Insecurity in a Turbulent World .» The Diplomat, 16 de maio, 2025. https://thediplomat.com/2025/05/central-asias-strategic-insecurity-in-a-turbulent-world/
10. Birbayeva, Ayana. “Tokayev Congratulates Kazakh Citizens on Defender of Fatherland Day, Calls for Military Reform.” The Astana Times, 7 de maio, 2026. https://astanatimes.com/2026/05/tokayev-congratulates-kazakh-citizens-on-defender-of-fatherland-day-calls-for-military-reform/
11. Omirgazy, Dana. «Kazakhstan Plans Allocating $42 Million for Constitutional Referendum.» The Astana Times, 13 de febreiro, 2026. https://astanatimes.com/2026/02/kazakhstan-plans-allocating-42-million-for-constitutional-referendum/