Kazakhstán é un país de superlativos. É, con diferenza, o maior Estado sen saída ao mar do mundo, cunha superficie de arredor de 2,7 millóns de km², situándose no noveno posto mundial por extensión. Porén, conta soamente con 20 millóns de habitantes, o que o converte nun territorio extraordinariamente pouco poboado. A súa xeografía é impresionante: vastas chairas esteparias dominan o norte e o centro, mentres que o sueste elévase cara ás impoñentes serras de Tian Shan e Altái. As marxes occidentais tocan o mar Caspio, e o sur presenta desertos áridos que se funden coas extensións areosas de Asia Central. Esta enorme amplitude territorial dálle un clima marcadamente continental: invernos xélidos e veráns abrasadores, con escasas precipitacións fóra das rexións montañosas.
A súa poboación é hoxe unha mestura moldeada pola súa historia. Os kazakos étnicos —un pobo musulmán de lingua túrquica— representan arredor do 70% da poboación, seguidos por un 15% de rusos étnicos e outras minorías máis pequenas (uzbecos, ucraínos, uigures, etc.). A lingua kazaka converteuse na dominante dende a independencia, ainda que o ruso segue sendo amplamente empregado nos negocios e na vida interétnica. Arredor do 70% dos kazakos son musulmáns sunnitas, mentres que os rusos étnicos son maioritariamente cristiáns ortodoxos. Desde 1991, a taxa de natalidade e o crecemento económico de Kazakhstán elevaron gradualmente o nivel de vida, aínda que a poboación segue sendo relativamente nova, cunha idade media de arredor de 30 anos. A súa mestura de culturas e herdanzas —tradicións nómades kazakas combinadas con medio século de influencia soviética— apórtalle un tecido social único.5
Pasado soviético e independencia
As bases do Kazakhstán moderno foron establecidas durante a era soviética. O Imperio Ruso absorbeu a chaira kazaka entre os séculos XVIII e XIX, e en 1925 o goberno soviético declarou a República Socialista Soviética de Kazakhstán. Baixo Stalin, o país sufriu enormes penurias: a colectivización dos anos 30 provocou a fame kazaka, na que pereceron máis dun millón de persoas (na súa maioría kazakos étnicos). Despois da Segunda Guerra Mundial e especialmente en tempos de Khrushchev, as grandes campañas das “Terras Virxes” axudaron a cultivar as chairas kazakas, atraendo vagas de colonos eslavos procedentes de Rusia e Ucraína. En 1991, os rusos étnicos superaban en número aos kazakos na república. Non obstante, o 16 de decembro de 1991, Kazaxistán declarou a independencia tras o colapso da URSS.5
O primeiro presidente foi Nursultán Nazarbaiev, antigo secretario xeral do Partido Comunista de Kazakhstán, quen liderou a construción nacional do novo Estado. Estableceu unha vía de liberalización económica e centralización política. Baixo o seu mandato, Astaná (renomeada Nur-Sultán en 2019 recuperando posteriormente o nome de Astaná) transformouse nunha capital insignia de vidro e aceiro. Nazarbaiev supervisou unha transición gradual cara a unha economía de mercado, aínda que o país continuou sendo un Estado autoritario no que os partidos da oposición e os medios de comunicación estiveron fortemente controlados. En marzo de 2019, Nazarbaiev dimitiu tras case 30 anos de goberno. O seu sucesor, Tokáiev, prometeu continuidade política, aínda que tamén sinalou algunhas reformas prudentes.6
Política exterior multivectorial e a súa evolución
Dende o comezo, Nazarbaiev definiu a política exterior kazaka como unha diplomacia multivectorial. Esta estratexia, practicada amplamente no espazo post-soviético e coñecida en ruso como mnogovektornost, consiste na diversificación de alianzas e socios internacionais por parte dun Estado —especialmente dunha potencia media ou secundaria— co obxectivo de evitar unha dependencia excesiva dunha única gran potencia, particularmente nos ámbitos económico e da seguridade. Trátase dunha política exterior de equilibrio pragmático que procura maximizar as marxes de manobra, preservar a soberanía estatal e obter beneficios económicos e estratéxicos mediante relacións simultáneas e flexibles con distintos centros de poder.
En 1992, Nazarbaiev declarou que Kazakhstán debía manter “relacións amigables e previsibles con todos os Estados que desempeñen un papel significativo nos asuntos mundiais”, buscando vínculos mutuamente beneficiosos en todas as direccións.6 Na práctica, isto significaba equilibrar os intereses de Rusia, China, Turquía e Occidente en vez de aliñarse cunha única potencia. Kazakhstán uniuse á Unión Económica Euroasiática liderada por Rusia e á Organización do Tratado de Seguridade Colectiva, ao tempo que desenvolvía relacións coa OTAN, a Unión Europea, os Estados do Golfo e a Nova Ruta da Seda chinesa. Esta estratexia pretendía protexer a soberanía de Astaná: ao equilibrarse entre as grandes potencias, Kazakhstán podía evitar depender excesivamente de Moscova ou Pequín e obter o máximo investimento e garantías de seguridade.
O goberno de Tokáiev continúa este exercicio de equilibrio. Nos últimos anos, Kazakhstán reforzou os seus vínculos económicos con China (oleodutos, gasodutos e investimento en infraestruturas) ao tempo que establecía novas asociacións coa Unión Europea e cos Estados Unidos. Por exemplo, no cumio celebrado nos EUA en 2025, Tokáiev cualificou a reunión como “o inicio dunha nova era” nas relacións entre os Estados Unidos e Asia Central. Uniuse a iniciativas como os Acordos de Abraham para a paz en Oriente Próximo e traballou para integrar Kazakhstán nas cadeas globais de subministración, especialmente de petróleo, gas e minerais críticos. Ao mesmo tempo, aseguroulle a Putin en 2025 que Kazakhstán continuaría coa estreita cooperación en materia de petróleo, gas e electricidade.7
Mirando cara ao futuro, Kazakhstán atópase nunha encrucillada. Os seus inmensos recursos —as maiores reservas mundiais de uranio, importantes xacementos de petróleo e gas, e agora enormes depósitos de terras raras— convérteno nun imán para os investidores estranxeiros. En próximos artigos exploraremos estas dimensións económicas: como Kazakhstán se converteu nunha fronteira estratéxica para a Unión Europea e China na procura de enerxías e minerais alternativos, e que desafíos implica seu crecemento acelerado. Tamén analizaremos as tensións xeopolíticas: a asociación cada vez máis aberta de Astaná con Ankara e Washington mais o seu papel na seguridade rexional contrastan cos seus vínculos históricos con Rusia. Un recente aumento da cooperación militar con Turquía (como copresidente da Organización dos Estados Túrquicos) e as discusións sobre acordos de armamento occidentais provocaron inquietude en Moscova. Nun mundo cada vez máis multipolar, Kazakhstán debe navegar entre antigas influencias e novos compromisos.8
En resumo, a evolución de Kazakhstán indica que está a se converter nunha peza crítica no taboleiro xeopolítico de Eurasia. A súa actividade diplomática, reuníndose cos presidentes Xi, Putin, Trump, von der Leyen e outros líderes, é só o inicio. Nos seguintes artigos seguiremos o ascenso de Kazakhstán como potencia económica e examinaremos o delicado equilibrio que debe manter entre poderosos veciños, sempre nun mundo imprevisible.
- Xi Jinping Se Reúne con Presidente de Kazajistán Kassym-Jomart Tokayev. Ministeriode Relaciones Exteriores, República Popular China, 2 de setembro, 2025. https://www.fmprc.gov.cn/esp/wjdt/wshd/202509/t20250902_11700095.html.
- Birbayeva, Ayana. “President Tokayev Pays State Visit to Russia, Discusses Bilateral Cooperation.” The Astana Times, 11 de novembro, 2025. https://astanatimes.com/2025/11/president-tokayev-pays-state-visit-to-russia-discusses-bilateral- cooperation/.
- Renshaw, Jarrett, e Nandita Bose. “Trump Meets Central Asian Leaders to Boost Critical Mineral Ties.” Reuters, 6 de novembro, 2025. https://www.reuters.com/world/china/trump- meet-central-asian-presidents-us-seeks-counter-china-russia-influence-2025-11-06/
- Haidar, Aida. “Visa, Trade and Rare Earths: Key Takeaways from Tokayev–von der Leyen Meeting.” TheAstanaTimes,4 de abril, 2025. https://astanatimes.com/2025/04/visa-trade-and- rare-earths-key-takeaways-from-tokayev-von-der-leyen-meeting/.
- “Kazakhstan.” OpenFactbook. Consultado o 6 de maio, 2026. https://openfactbook.org/countries/kazakhstan/.
- Vanderhill, Rachel, Joireman, Sandra F., and Roza Tulepbayeva. “Between the Bear and the Dragon: Multivectorism in Kazakhstan as a Model Strategy for Secondary Powers.” International Affairs96, no. 4 (2020): 975–91. Oxford University Press. Consultado o 7 de maio, 2026. https://academic.oup.com/ia/article/96/4/975/5855019
- Véxase Seidaliyeva, Sabina. “Kazakhstan’s Multivector Foreign Policy and Strategic Realignment in the Shadow of Great Power Competition.” Global Affairs, Universidad de Navarra, 1 de marzo, 2026. https://www.unav.edu/en/web/global-affairs/kazakhstan-s- multivector-foreign-policy e Kassenova, Nargis. “Kazakhstan: An Aspiring Middle Power in the Heart of Eurasia.” Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School, 12 de abril, 2026. https://www.belfercenter.org/research-analysis/kazakhstan-aspiring- middle-power-heart-eurasia
- Nuttal, Clare. “Kazakhstan Finds Its Place in the New World Order.” bneIntelliNews, 20 de marzo, 2025. https://www.intellinews.com/kazakhstan-finds-its-place-in-the-new-world-order- 372874/.
