Ríos, Xulio

Un diario de Santiago pediume nunha ocasión unha definición de Galicia. Un pouco á brava, dixenlle que para min era "unha estrela sen firmamento". Creo lembrar que non gustou. Non era iso o que buscaban. Acostumamos preferir as definicións "con" ás "sen". Neste caso, probablemente algo máis publicitario. Eu dicíao non no sentido de laiamento senón con vocación autocrítica e construtiva, apuntando a un vector que considero esencial nesta transición global da que formamos parte.

Hai noventa anos, en outubro de 1936, as principais forzas do Exército Vermello chinés culminaban unha das retiradas militares máis extraordinarias do século XX. A Longa Marcha deixaba tras de si milleiros de quilómetros, combates, fame, frío e perdas humanas inmensas. O Partido Comunista de China (PCCh), que chegara a estar ao bordo da destrución, sobrevivira. O que comezara como unha retirada estratéxica acabaría convertido nun dos grandes mitos fundacionais da revolución chinesa e nunha referencia permanente da súa cultura política.

Nun mundo marcado pola aceleración tecnolóxica, a competencia xeopolítica e a crecente concentración do poder cultural en poucas plataformas globais, a internacionalización dunha cultura como a galega deixou de ser unha aspiración para converterse nunha necesidade estratéxica. A acción exterior non constitúe un complemento das políticas culturais pois, en realidade, é unha das condicións da súa propia viabilidade.

Son moitas as distancias que separan Galicia de China: de escala, históricas, culturais, demográficas, económicas ou sistémicas. Comparar unha comunidade autónoma europea de pouco máis de dous millóns e medio de habitantes coa segunda economía mundial podería parecer, por iso mesmo, un exercicio pouco razoable. E, tampouco se trata agora de propoñer para Galicia unha traslación do modelo político ou institucional chinés.

Moito se comenta ultimamente sobre os avances tecnolóxicos da China, xa nos refiramos á intelixencia artificial, á robótica, aos humanoides ou ás novas enerxías. Son, sen dúbida, unha evidencia do moito que ten avanzado o país en materia de modernización. Mais compre lembrar que esta transformación non é resultado apenas das últimas décadas de reformas, senón o episodio máis recente dunha procura moito máis longa.

O IGADI (Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional) cumpre 35 anos. É un longo percorrido no que ten acreditado a súa condición de think tank especializado na análise internacional e na proxección exterior de Galicia. Tres décadas e media dedicadas a observar, interpretar e explicar as transformacións do mundo, pero tamén a defender esa idea que segue a ser plenamente actual de que Galicia necesita instrumentos propios para pensar o mundo e para pensarse a si mesma no mundo.

A presenza de China na literatura galega contemporánea é, en termos cuantitativos, modesta, pero resulta reveladora desde unha perspectiva cualitativa. Ao contrario do que acontece noutras tradicións literarias europeas, onde China foi construíndo un espazo propio no imaxinario literario desde o século XIX, a literatura galega apenas lle dedicou unha atención sostida. Cando aparece, faino adoito como espazo de alteridade, como escenario dunha experiencia viaxeira, como metáfora dunha transformación global ou, máis recentemente, como interlocutor dunha Galicia cada vez máis consciente da súa inserción internacional.

No marco do anuncio do investimento en Ferrol da chinesa SAIC, podería artellarse unha estratexia institucional en varios niveis arredor da figura de Pepe Castedo.

Hai noticias que, máis que sorprender, producen a sensación de que alguén chegou tarde á película. A de que Defensa e o CNI recean agora da instalación de SAIC en Ferrol por razóns de seguridade nacional pertence, polo momento, a esa categoría.

Galicia e China non comezan a coñecerse coa chegada dos investimentos do século XXI. Eses proxectos aséntanse sobre unha historia máis longa de curiosidade intelectual, respecto mutuo e cooperación. Hoxe, a memoria de José Castedo Carracedo (1914-1982) pode inspirar unha nova etapa na que a colaboración industrial e tecnolóxica se apoie tamén nun coñecemento recíproco máis profundo.