A efeméride, conmemorada oficialmente en Beijing o 22 de outubro de 2026 coa participación de Xi Jinping, invita a examinar non só a dimensión militar daquela epopea, senón tamén a súa significación política e a súa proxección ata os nosos días.
Zunyi e o comezo dunha nova dirección
A Longa Marcha non foi inicialmente unha empresa concibida para entrar na historia, senón unha saída desesperada ante a presión das tropas nacionalistas de Chiang Kai-shek sobre as bases revolucionarias do sur. En outubro de 1934, o Exército Vermello abandonou a súa principal base en Jiangxi. A ofensiva nacionalista e os erros da dirección militar, influída pola doutrina convencional e polo asesoramento soviético, colocaran o movemento comunista nunha situación límite.
A crise abriu unha oportunidade para Mao Zedong. A Conferencia de Zunyi, celebrada en xaneiro de 1935, cuestionou a orientación militar de Bo Gu e do asesor da Internacional Comunista Otto Braun, coñecido como Li De, e favoreceu o ascenso de Mao á primeira liña da dirección. Os chamados 28 bolxeviques, vinculados á formación recibida en Moscova, simbolizaban unha concepción da revolución máis dependente dos esquemas internacionais e menos adaptada, segundo os seus críticos, ás condicións específicas de China.
Zunyi non converteu inmediatamente a Mao nun dirixente absoluto. Foi, máis ben, un punto de inflexión nun proceso de concentración da autoridade que se prolongaría durante os anos seguintes. Pero a súa significación foi profunda pois a experiencia chinesa comezaba a reivindicar a súa autonomía fronte á aplicación mecánica de modelos externos. A revolución debía construír a súa propia estratexia a partir da realidade do país.
A marcha que fixo a Mao
A travesía contribuíu a transformar a relación entre o liderado e a organización. Mao foi consolidando a súa autoridade non só pola súa capacidade para disputar a orientación política, senón tamén pola súa interpretación das condicións concretas da guerra revolucionaria. A mobilidade, a elección do momento oportuno, a adaptación ao terreo e a capacidade de evitar os enfrontamentos desfavorables convertéronse en elementos centrais dunha concepción estratéxica que se afastaba da confrontación frontal.
A elaboración intelectual de Mao acompañou este proceso. En 1936 escribiu “Problemas estratéxicos da guerra revolucionaria en China”, onde sistematizou cuestións fundamentais da experiencia militar acumulada. En 1937, xa concluída a marcha, redactou “Sobre a práctica” e “Sobre a contradición”, dous textos esenciais para comprender a súa concepción do coñecemento, da análise concreta e das tensións que impulsan os procesos históricos.
A súa relevancia excede o ámbito militar. A teoría debía comprobarse na práctica; as contradicións debían estudarse nas súas condicións particulares; as decisións debían responder á realidade e non á fidelidade abstracta a unha doutrina. A Longa Marcha contribuíu a crear o contexto político e intelectual no que estas ideas adquiriron unha dimensión decisiva.
A retirada como vitoria política
A importancia histórica da Longa Marcha non pode medirse exclusivamente polo seu resultado militar inmediato. As forzas comunistas sufriron perdas enormes e tiveron que abandonar as súas bases territoriais. Sen embargo, preservaron o núcleo dunha organización que, anos despois, sería capaz de derrotar o Kuomintang e fundar a República Popular China en 1949.
A marcha permitiu, ademais, reconstruír a dirección do Partido, ampliar a súa presenza en novas rexións e reforzar unha identidade compartida entre os superviventes. A chegada ao norte non significou o final da guerra nin garantiu por si mesma o triunfo revolucionario. Pero proporcionou unha base para a reorganización, a expansión política e a posterior resistencia fronte á invasión xaponesa.
Nesa transformación reside o carácter excepcional dun episodio no que a supervivencia converteuse en promesa de vitoria. A memoria da marcha fixo posible presentar a adversidade non como unha refutación do proxecto, senón como unha proba da súa capacidade de resistencia.
A ética do esforzo e os límites do voluntarismo
O relato da Longa Marcha asentou unha cultura política na que a disciplina, a austeridade, o sacrificio e a perseveranza ocupan un lugar central. Estes valores non desapareceron coa conquista do poder. Pola contra, o PCCh procurou incorporalos á identidade do Partido gobernante, como recordatorio das orixes revolucionarias e como instrumento de mobilización ante os desafíos do desenvolvemento.
Cada xeración, segundo a fórmula posteriormente popularizada polo propio Partido, debe afrontar a súa propia Longa Marcha. A expresión permite trasladar unha experiencia histórica concreta a obxectivos moi diferentes como a construción socialista, a modernización económica, a loita contra a pobreza, a renovación organizativa ou a revitalización nacional. Todo é, en suma, unha “longa marcha”…
Pero a lección histórica admite tamén unha lectura crítica. A determinación é indispensable para soster obxectivos difíciles, mais non substitúe o coñecemento das condicións materiais nin garante a corrección das decisións. As derrotas iniciais e as perdas sufridas pola mala orientación militar lembran que a vontade política pode converterse nun risco cando se separa da análise concreta. A propia experiencia de Mao permite distinguir entre a flexibilidade estratéxica que favoreceu a supervivencia e o voluntarismo que, noutros momentos da historia chinesa, contribuíu a graves erros.
A Longa Marcha non debería reducirse, por tanto, a unha exaltación do sacrificio. A súa ensinanza máis fértil reside na combinación entre firmeza de propósito, capacidade de adaptación e disposición para rectificar.
Unha fonte de lexitimidade para o presente
Noventa anos despois, a Longa Marcha continúa ocupando un lugar destacado na memoria oficial chinesa. O PCCh reivindícaa como proba da súa capacidade para superar crises, preservar a unidade e manter unha misión histórica mesmo en condicións extremas. A súa función lexitimadora consiste en vincular a autoridade presente coa resistencia pasada de xeito que quen sobreviviu á adversidade e conduciu a revolución ao triunfo reclama tamén a capacidade de guiar a modernización en curso.
Esta continuidade simbólica non elimina as diferenzas entre a China revolucionaria dos anos trinta e a potencia mundial contemporánea. Tampouco converte automaticamente as virtudes atribuídas á marcha en garantías de acerto político. Si revela, non obstante, a importancia que a dirección chinesa concede á memoria histórica como fonte de cohesión e como recurso para interpretar o futuro.
A Longa Marcha foi, en definitiva, moito máis ca unha retirada militar. Foi unha experiencia de supervivencia que contribuíu a definir un liderado, unha organización e unha cultura política. Se a súa épica naceu da adversidade e o seu mito, da transformación da derrota en promesa de vitoria, a súa actualidade reside precisamente nesa tensión entre a perseveranza e a rectificación, entre a confianza nun obxectivo e a obriga de comprender a realidade para alcanzalo.
