Prácticas : Vinculación

O terremoto xeopolítico provocado pola invasión rusa de Ucraína alterou estruturalmente as dinámicas de seguridade no espazo postsoviético, forzando a Kazakhstán a repensar a súa histórica subordinación a Moscova.1 Nun movemento tan prudente como audaz, o goberno de Kassim-Dzhomart Tokáiev iniciou un progresivo xiro xeoestratéxico caracterizado por un distanciamento político e, de xeito moi salientable, militar respecto da Federación Rusa.2 Esta terceira e derradeira entrega analiza como Astaná busca redefinir a súa arquitectura de seguridade, diversificar as súas alianzas de defensa, afrontar a ameaza irredentista do Kremlin e blindar a súa estabilidade interna baixo o paraugas da nova Constitución aprobada en marzo de 2026.3

Kazakhstán, outrora unha esquecida república esteparia, atópase hoxe nunha auténtica encrucillada económica. Os seus vastos recursos —desde as maiores reservas mundiais de uranio ata enormes xacementos de terras raras— e a súa localización estratéxica no corazón de Eurasia converteron o país nun imán para o investimento estranxeiro e nunha peza clave do taboleiro enerxético e loxístico global. As grandes potencias compiten por asegurar o acceso aos seus recursos e corredores de transporte, mentres Astaná responde cunha ambiciosa axenda de desenvolvemento destinada a transformar o perfil económico do país e consolidar o seu papel como potencia media emerxente.

No último ano, unha extraordinaria sucesión de mandatarios mundiais — do chinés Xi Jinping (1) ao ruso Vladimir Putin (2), o estadounidense Donald Trump (3) e a presidenta da Comisión Europea Ursula von der Leyen (4)— reuniuse cun líder común: o presidente de Kazakhstán, Kassim-Dzhomart Tokáiev. Esta diplomacia consecutiva —un “hat trick” de encontros entre Oriente e Occidente— subliña que Kazakhstán, ata agora unha esquecida república esteparia, converteuse de súpeto nun actor a observar no taboleiro de xogo en Eurasia. Mais por que?

Nos artigos anteriores analizouse a crise da democracia en España e a súa conexión co contexto europeo; neste último paso cómpre ampliar aínda máis a perspectiva. A perda de confianza na democracia non é un fenómeno exclusivamente español nin europeo, senón que se consolida, cada vez con máis claridade, como unha tendencia de alcance global.

Ao longo desta serie analizouse como a democracia en España atravesa unha etapa marcada pola tensión e a transformación. Para comprender plenamente este proceso, resulta imprescindible ampliar o foco de análise. España non afronta esta situación de maneira illada, senón que forma parte dun contexto europeo no que numerosas democracias están a experimentar cambios profundos. A cuestión central é, polo tanto, en que medida España reproduce patróns comúns no ámbito europeo e en que aspectos presenta singularidades propias.

Se no meu artigo anterior analizaba o papel estrutural das redes sociais na erosión da confianza democrática, cómpre agora afondar nunha dimensión máis clásica pero igualmente determinante, a persistencia da corrupción política como factor de deslexitimación institucional. Lonxe de seren fenómenos illados, a desinformación e a corrupción interactúan e retroaliméntanse, configurando un sistema de crecente desconfianza cidadá. En España, a corrupción non é un fenómeno novo, mais a súa continuidade no tempo converteuna nun elemento estrutural da percepción pública, cun impacto que vai moito máis alá das súas consecuencias xudiciais ou económicas.

Dámoslle continuidade ao primeiro artigo desta serie —no que se establecían as bases estruturais da crise de confianza democrática en España— para afondar agora nun dos seus catalizadores máis decisivos: a transformación do sistema informativo e político a través das redes sociais. Convertéronse, nun lapso moi curto, no principal espazo de circulación de información, de configuración da opinión pública e de confrontación política. Porén, lonxe de fortalecer os piares da democracia liberal, o seu impacto sobre a confianza cidadá parece estar contribuíndo á súa erosión progresiva, configurando un escenario no que a lexitimidade institucional se volve cada vez máis fráxil.

Imos facernos unha pregunta: que ocorre cando unha parte crecente da cidadanía deixa de confiar no sistema democrático que a representa? A resposta non é sinxela, pero apunta a unha realidade cada vez máis evidente: a democracia, tal e como a coñecemos, atravesa unha profunda crise de confianza. Non se trata unicamente de desafección política ou de baixos niveis de participación electoral, senón dunha ruptura máis ampla entre institucións e cidadáns. Esa fractura será o fío condutor desta serie de artigos.