A nivel internacional, a información é contundente. A democracia retrocede en numerosos países e, sobre todo, perde lexitimidade entre a cidadanía. Segundo distintos informes, máis da metade dos Estados experimentaron un deterioro nalgún indicador democrático nos últimos anos (1). Este retroceso non implica necesariamente a desaparición dos sistemas democráticos, senón un proceso máis sutil pero igualmente preocupante: unha erosión progresiva da confianza nas institucións.
Neste contexto global, España non constitúe unha excepción, senón que se inscribe nun patrón máis amplo. A desconfianza cara aos partidos políticos, aos gobernos e aos parlamentos, analizada nos artigos previos, repítese en moitas outras realidades nacionais. De feito, os estudos comparativos indican que a confianza nas institucións representativas leva décadas diminuíndo de maneira sostida en numerosos países (2).
Un dos trazos máis significativos desta crise global é o seu carácter desigual. A cidadanía non rexeita necesariamente a democracia como principio, pero si cuestiona o seu funcionamento efectivo. Esta dinámica tamén se observa en España: unha parte importante da poboación continúa apoiando o modelo democrático, mais percibe que este non responde adecuadamente ás súas demandas. A nivel global, esta tendencia resulta especialmente visible entre a mocidade. En enquisas recentes, unha proporción relevante de persoas novas amosa un menor apego á democracia en comparación con xeracións anteriores, en parte debido á percepción de inseguridade económica e á escaseza de oportunidades (3).
Ademais, a crise de confianza está estreitamente vinculada a fenómenos globais como a polarización política, a desinformación e o incremento da desigualdade. En moitos países, as sociedades atópanse crecientemente fragmentadas, o que dificulta a existencia dun consenso
básico sobre feitos e valores compartidos. Esta fragmentación ten consecuencias directas sobre o funcionamento democrático, que depende en gran medida da confianza mutua entre cidadáns e institucións. Sen esa base, o sistema vólvese máis vulnerable.
Outro elemento clave da análise comparada é o avance das autocracias. Por primeira vez en décadas, o número de réximes non democráticos supera ao das democracias a nivel mundial, e unha parte significativa da poboación vive baixo sistemas autoritarios (4). Este contexto internacional tamén repercute en países como España, ao redefinir o equilibrio global e introducir novas presións sobre as democracias liberais.
Con todo, o panorama non é exclusivamente negativo. Do mesmo xeito que en España e en Europa, a democracia continúa a ser o sistema preferido pola maioría da cidadanía a nivel mundial. A pesar da desconfianza existente, non se observa unha procura masiva de alternativas autoritarias, senón máis ben unha demanda de mellora no funcionamento das institucións democráticas. Isto permite interpretar a situación actual máis como unha chamada de atención que como un colapso estrutural.
En definitiva, a realidade española encaixa nun escenario global no que a democracia non desaparece, pero si evoluciona. A perda de confianza constitúe o fío condutor que conecta contextos moi diversos, desde Europa ata América Latina, pasando por Asia e África. Comprender esta dimensión global permite relativizar o caso español, mais tamén subliña a necesidade de abordar o problema con rigor.
A serie conclúe así cunha idea central: a crise da democracia non é unicamente unha cuestión institucional, senón fundamentalmente unha cuestión de confianza. A súa reconstrución, tanto en España como no conxunto do mundo, perfílase como un dos grandes desafíos políticos das próximas décadas.
Pés de páxina:
- Informesobrelademocraciaglobal:Lamayoríadelospaísesempeoranylalibertad de prensa alcanza su nivel más bajo en 50 años. (s. f.).
https://www.idea.int/es/news/informe-sobre-la-democracia-global-la-mayoria-de-los- paises-empeoran-y-la-libertad-de-prensa
- Laconfianzaenlasinstitucionesdemocráticassedesplomaentodoelmundo. (2025). La República. https://larepublica.es/2025/02/19/la-confianza-en-las-instituciones- democraticas-se-desploma-en-todo-el-mundo/
- De Xaxàs, X. M. (2023, 13 septiembre). Los jóvenes pierden confianza en la democracia. La Vanguardia. https://www.lavanguardia.com/internacional/20230912/9209491/jovenes-pierden- confianza-democracia.html
- Álvarez, R. C. (2025, 2 abril). Avanza el declive global de la democracia. dw.com. https://www.dw.com/es/avanza-el-declive-global-de-la-democracia/a-72119181
Recursos:
- Crisisyfragilidaddelademocracia enelmundo. (2022). Naciones Unidas de Derechos Humanos. https://www.ohchr.org/es/statements-and- speeches/2022/08/crisis-and-fragility-democracy-world
- Clavero-Mira, E., & Haz- Gómez, F. E. (2025). Actitudesyvaloresantelacrisisdela democracia: un estudio comparado entre América Latina y España. Revista de Estudios Socioeducativos.
- Accede ao conxunto da serie desde a ficha da autora
