Tras o establecemento de relacións diplomáticas entre España e China fai xa cinco décadas, o intercambio tecnolóxico entre España e China foi un dos piares máis dinámicos da súa relación bilateral, especialmente durante o últimos vinte anos. A través da colaboración en sectores como as enerxías renovables, a intelixencia artificial e a biotecnoloxía, ambos os países lograron beneficios mutuos que fortaleceron a súa competitividade.
O intercambio tecnolóxico entre ambas as nacións enmárcase nun contexto global caracterizado pola globalización da innovación, onde as fronteiras entre a orixe e a aplicación de novas tecnoloxías son cada vez máis difusas. A diferente forma de inserción nas cadeas globais de valor por parte de España e China non impediu que estas dúas economías puidesen lograr puntos de encontro no intercambio tecnolóxico.
Nas últimas dúas décadas o avance de China no campo tecnolóxico foi vertixinoso. O país pasou de ser un mero receptor de tecnoloxía estranxeira a converterse nunha potencia mundial en investigación e desenvolvemento (I+D), con capacidades propias en sectores como a intelixencia artificial, as telecomunicacións (especialmente con empresas como Huawei e ZTE), e as enerxías renovables. Paralelamente, España reforzou o seu perfil en sectores como a biotecnoloxía, as enerxías limpas e a dixitalización industrial, converténdose nun actor relevante dentro do ecosistema tecnolóxico europeo.
Políticas e acordos de colaboración
O éxito do intercambio tecnolóxico entre España e China non sería posible sen o respaldo de políticas gobernamentais orientadas a fomentar a cooperación bilateral. Desde a firma da Asociación Estratéxica Integral (2005), ambos os países implementaron unha serie de acordos e marcos normativos deseñados para fortalecer a colaboración en I+D e facilitar o intercambio de tecnoloxía.
Un dos acordos de colaboración máis relevantes foi o Memorando de Entendemento de Cooperación Científica e Tecnolóxica, asinado para o fortalecemento da cooperación entre científicos dos dous países, a elaboración de proxectos de I+D+i no marco de programas bilaterais conxuntos, e o impulso da colaboración en áreas como a industrialización en campos expansivos e estratéxicos, como a metroloxía cuántica, a química, os novos materiais e a bioloxía (punto 28), ou mesmo o fomento da innovación turística entre España e China (punto 35). Ademais, o Plan de Acción Conxunta 2020-2025, asinado en 2018, incluíu a tecnoloxía como un dos piares fundamentais para o fortalecemento da relación bilateral, cunha énfase particular no desenvolvemento de tecnoloxías dixitais e sostibles. Ademais, en setembro de 2024 ambos os países asinaron un novo Memorando de Entendemento para seguir impulsando a cooperación científica.
Retos e barreiras á colaboración
A pesar dos éxitos alcanzados, o intercambio tecnolóxico entre España e China enfronta varios retos. Entre os máis significativos atópase a tensión comercial e xeopolítica entre China e a UE. Estas tensións xeraron incerteza en sectores ávidos de tecnoloxía como o automóbil, pero tamén ao redor da transferencia desta, propiciando un maior escrutinio sobre a propiedade intelectual e a seguridade dos datos. Pero a escalada da tensión podería non acabar aí e estenderse a outros sectores.
Outro obstáculo ao intercambio tecnolóxico senón-español é a diferenza nos sistemas culturais e lexislativos. Mentres que China mantén un enfoque centralizado e a miúdo restritivo na xestión da información e o control dos datos, España opera nunha contorna normativa máis aberta e suxeita ás directrices da UE, o que pode xerar friccións na cooperación tecnolóxica, especialmente en sectores sensibles como as telecomunicacións e a intelixencia artificial.
Ademais, a brecha no investimento en I+D sigue sendo un desafío. O investimento de China en I+D (3% respecto ao PIB) sitúase por enriba do español (por baixo do 2%), o que podería limitar a capacidade estatal para atraer investimento tecnolóxico chinés a gran escala.
En definitiva, a relación tecnolóxica entre España e China, aínda en proceso de maduración, ten o potencial de ser unha motor clave para a innovación e o crecemento económico nas próximas décadas, beneficiando non só ás economías de ambos os países, senón tamén á UE e á comunidade internacional no seu conxunto. Mais o país oriental continúa a ser un gran descoñecido, un aspecto que cómpre emendar sen demora.
[Publicado en Nós Diario en abril de 2025]
