Esta carencia no plano estatal contrasta coa actuación dalgunhas comunidades autónomas, que comezaron a desenvolver marcos normativos propios no ámbito da IA. Así, a Comunidade Valenciana impulsou a creación do Observatorio da Intelixencia Artificial, Extremadura aprobou medidas urxentes para o fomento da intelixencia artificial, e Galicia destaca de maneira singular por ter aprobado a Lei 2/2025, de planificación, organización e impulso da intelixencia artificial en Galicia.
Neste contexto, a presente sección céntrase na análise da lei galega como a primeira norma rexional en Europa que regula de forma sistemática o uso da IA no sector público, situando a Comunidade Autónoma de Galicia nunha posición pioneira dentro do espazo europeo.
Principal premisa: a tecnoloxía non é neutral
Publicada no Diario Oficial de Galicia o 4 de abril de 2025, a Lei 2/2025 entra en vigor aos vinte días naturais da súa publicación, dotando á rexión dun marco xurídico operativo de xeito inmediato. Como sinala Julián Cerviño, Director da Axencia para a modernización tecnolóxica de Galicia (Amtega), a norma parte dunha premisa filosófica e ética clara: a tecnoloxía non é neutral. A diferenza das correntes que consideran a tecnoloxía como un mero instrumento cuxa bondade depende do uso, o lexislador galego asume que o desenvolvemento tecnolóxico por si mesmo ten capacidade para alterar os valores sociais e principios da xestión pública. Por iso, a lei non só busca a eficiencia administrativa, senón blindar principios como a imparcialidade, a transparencia e a responsabilidade fronte á automatización.
Ademais, a lei establece un catálogo de principios para unha “xestión responsable” que deben rexer todo o ciclo de vida dos sistemas de IA na Administración autonómica. Entre eles, destaca o principio de reserva de humanidade (artigo 12). A norma prohibe que os sistemas de IA diten actos administrativos automatizados cando estes requiran interpretación xurídica ou valoración subxectiva. Ademais, esixe sempre unha “validación humana final” cando as decisións teñan un impacto irreversible ou xeren riscos para a vida ou a integridade das persoas.
Isto tradúcese en garantir os dereitos dixitais da cidadanía (artigo 23), como saber cando se interactúa cunha máquina, recibir unha explicación comprensible sobre a lóxica das decisións algorítmicas e solicitar a supervisión humana en calquera momento; reforzados polo dereito de tutela ante decisións automatizadas recollido no artigo 25.
Autoridades competentes e procedementos
Para facer efectivos estes dereitos, a lei deseña unha nova estrutura organizativa:
- Oficina de intelixencia artificial (artigo 28): adscrita á entidade competente en tecnoloxías (Amtega), actúa como órgano coordinador e supervisor. Ten a potestade de analizar e aprobar os informes preceptivos de calquera proxecto de IA antes da súa posta en marcha, avaliando a súa necesidade e riscos.
- Consello Galego de intelixencia artificial (artigo 30): configúrase como o órgano colexiado de participación estratéxica, integrando representantes da Administración, as tres universidades públicas, centros tecnolóxicos e o tecido empresarial e social, para asesorar na planificación das políticas públicas.
- Persoas comisionadas de IA (artigo 36): unha novidade relevante é a atribución destas funcións ás persoas delegadas de protección de datos (DPD) existentes, como sinala a disposición adicional única da lei. Estas velarán polo uso ético e a prevención de riscos dentro de cada entidade, actuando como primeira canle de garantía para a cidadanía.
Desde o punto de vista procedemental, a lei introduce mecanismos de control preventivo. É obrigatoria a elaboración dun “Informe do proxecto de IA” (artigos 40 e 41) antes da posta en marcha de calquera sistema, que debe incluír unha avaliación de impacto en dereitos fundamentais e un plan de xestión de datos. Ademais, para garantir a transparencia, créase o Inventario de sistemas de intelixencia artificial (artigo 35), un rexistro público que garantirá a trazabilidade de todo o ciclo de vida dos algoritmos empregados pola Xunta.
Finalmente, a norma non só regula, senón que impulsa o ecosistema económico aproveitando a capacidade do Centro de Supercomputación de Galicia (CESGA): o artigo 66 regula o impulso das “Factorías de IA” para atraer talento e facilitar computación, mentres que os artigos 49 e 67 habilitan a creación de espazos controlados de probas (sandboxes) tanto para a administración como para o tecido empresarial, completándose o cadro co fomento da compra pública estratéxica de innovación (artigo 68) para actuar como tractor do sector tecnolóxico.
Conclusión
En definitiva, Galicia consolídase como un actor pioneiro no contexto europeo ao traducir os principios do RIA nun marco xurídico operativo e inmediato no sector público. A lei galega non só complementa o regulamento europeo, senón que anticipa debates clave sobre supervisión humana, dereitos dixitais e gobernanza algorítmica. Neste sentido, o caso galego exemplifica como o RIA pode materializarse de forma efectiva desde o nivel rexional, aínda con máis celeridade que ao nivel nacional.
Accede ao conxunto da serie desde a ficha da autora
